5
Па лесе шугануў дожджык. Мох, кусты, дрэвы адразу набухлі, аж млеюць ад раскошы і як бы крычаць — яшчэ! яшчэ! яшчэ!.. А ён усё сыпле без ветру. Дробны. Жыццядайны. Прыемны. Цёплы — як свежы сырадой.
Парна. Пякуць камары. У паўзмрочнай гушчы кронаў блажэнна дзінькаюць сінічкі. У лагеры не ўседзець. Капае з неба, капае з кожнай галінкі, з кожнага лістка, а мох набрыняў да таго, што вырас на паўаршына. Адпраўляюся з партызанамі ў паход, яшчэ не ведаючы куды і чаго,— абы не кіснуць на месцы.
Ад цёплага і шчодрага дожджыку, ад таго, што добра паабедалі і выдатна ідуць нашы справы, ад маладосці і празмернай энергіі ды здароўя і што — адны адным падабаемся, нас агортвае якаясьці бяспечная і вясёлая бесклапотнасць. Хлопцаў разбірае такая весялосць, калі дастаткова паказаць ім палец, і яны будуць давіцца ад смеху. Мяне кранае нават забабонная трывога, як перад няшчасцем, але я сябе супакойваю — хто пойдзе ў лес у такое надвор'е!
Наперадзе бальшак. Адтуль даносяцца падазроныя гукі. Спыняю атрад, пасылаю валілскага Налівайку ў разведку і павучаю:
Толькі не ідзі дарожкай. Халера яе ведае, мо яна замініравана!
Сам здагадаўся б! — крыўдзіцца хлапец.
Коля, налезеш на міну — свісні нам! — кідае яму ўздагон Кардаш.
Га-га-га-га! — выбухаюць дружным рогатам сябры — з бліскучымі ад дажджу фізіяноміямі, з прыліплымі да лбоў чубамі.
Намоклая ў Ліды сукенка прыклеілася да цела, увыдатніла акругласці, і дзяўчына — нібы голая. Яна рагоча таксама. Лаўлю сябе на тым, што трымаюся заблізка ад яе. Бессаромная. Са злоснай нядобразычлівасцю да Ліды ад дзяўчыны адыходжу.
Ляціць з разведкі Налівайка.
Там яны ідуць, камандзір! — крычыць.
Ужо і сам бачу. Паміж камлёў сосен па бальшаку, сто метраў ад нас,— немцы!
Калона салдат у пацямнелых ад дажджу мундзірах, мабыць, у такім самым настроі, як і мы, яшчэ больш бяспечна ды бесклапотна, як на парадзе, маршыруе сабе праз лес. Мала гэтага. Немцы яшчэ і зладжана высвістваюць баварскую песню ды час ад часу падхопліваюць чатырма галасамі добра мне вядомы са Штутгофа прыпеў:
Го-о-о, гай-лі, гайлё-о,
Гай-лі. гай-лё-о!..
Перасычанае вадзянымі парамі паветра тлуміць галасы, гасіць рэха, таму мы іх і не чулі здалёк.
От жа, гады, ты толькі паглядзі! — са здзіўленым абурэннем заяўляе Косця ды чмыхае носам.
Тое, што немцы паводзяць сябе ў нашым царстве, нібы дома, ужо абурае і мяне. Атрада яны не бачаць, узнікае вялікае жаданне правучыць іх. Збітыя ў гурбу партызаны з прагным нецярпеннем узіраюцца на мяне.
Зараз мы ім пакажам парад! Развярнуцца! — кідаю.
Агорнутыя ўжо радасным азартам, у прадчуванні лёгкай перамогі, хлопцы толькі крыху разбягаюцца ў бакі і, не кладучыся, з рук адкрываюць па даўзёрнай рухомай цэлі агонь. Песня раптоўна абрываецца. Салдацкая лавіна абрынулася ў супрацьлеглы бок. Зямля даносіць напружанае і тараплівае тупатанне — бытта памчала вяліз-ная чарада авечак, напалоханых ваўком.
Крышы, гадаў... іх маць! — узбуджана вішчыць Міцька Карповіч і кідаецца ўперад.
Не стае ні камандзіра, ні камісара, ні ўпаўнаважанага асобым аддзелам, ні ўзводных. Мой атрад ператвараецца ў дружную грамаду, агорнутую гарачым парывам — дагнаць немцаў і біць, біць, біць! Падмінаючы кусты, усе ўжо ляцяць за Міцькам. У сярэдзіне натоўпу, агорнуты такім жа парывам, імчу і я.
Вылятаем з ляснога паўзмроку на дзённае святло і апынаемся на грэбні шашы. На дарозе — ні аднаго цела. Чарнеюць нейкія цюкі, зялёныя скрынкі з амуніцыяй, валяецца добрая сотня рыдлёвак і другога шанцавага інструменту — немцы маршыравалі капаць акопы. Як жа так, змарнавалі столькі патронаў, у суцэльную масу салдат з дыстанцыі ста метраў палілі нашы тры кулямёты, пару дзесяткаў вінтовак, з пятнаццаць аўтаматаў, столькі «СВТ», і — ніводнага забітага?! Зачараваныя яны, ці што?
Не паспяваю сам сябе ўпікнуць нават, як з абодвух бакоў шашы секанулі па нас нямецкія заслоны. Прытомнеюць і тыя, хто ўцякаў, адкрываюць па нас густы агонь з-за шашы. Разгубленыя партызаны бязладна мітусяцца.
Лажыся! — паспяваю толькі крыкнуць, ды якаясьці сіла прымушае мяне нырнуць у яміну з вадой — толькі брызнула ў бакі вада! Амаль адначасова кулямётная чарга са злосным, нецярпліва-непрыемным візгам праносіцца нада мной.
Агонь праціўніка густы — з ямы не высунуцца. З вады выстае адно мая галава. Не магу расплюшчыць нават вачэй. Збіты кулямі пясок, зярняты жвіру сякуць твар да крыві. Гэтак могуць выкасіць увесь атрад!.. Ляжу і лаю сябе за легкадумнасць. Я бы рваў на сабе валасы, каб не кулі.
Партызанам, аднак, удалося з-пад абстрэлу выскачыць. Успом-ніўшы святую ісціну, што адкрыты бой з рэгулярнымі часцямі не партызанскі занятак, хлопцы цяпер давалі драла, колькі было сілы ў нагах — далей! далей! далей! — ад небяспечнай зоны!
Вы куды, а камандзір?! — першай прытомнее Ліда.
Ад шчасця, што вырваліся з безнадзейнай сітуацыі, партызаны яшчэ нічога не чуюць і не разумеюць. Дзяўчына залятае ім наперад, настаўляе карабін: