Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Стой! Ану, назад усім!

Хлопцы прытомнеюць. Засаромленыя, вяртаюцца мяне рата-ваць.

Ля шашы атрад адкрывае па немцах дружны агонь і прымушае іх прымоўкнуць. У гэты момант выпаўзаю з ямы і — да сваіх. Пачынаем адыходзіць з перабежкамі.

Вайна — варварства, агульнавядома. Але ў баі ў мужчыны прачынаецца якійсьці звярыны інстынкт, і тады ён пачынае адчуваць вялікую сілу асалоды, што забіў праціўніка ці абдурыў мацнейшага за сябе ворага. Значна большае адчуванне паспытае чалавек, калі такой радасцю агорнута цэлая твая кампанія.

«Далі, разагналі, а самі ўцяклі, ага?!» — пераможна цяпер крычалі нашы душы.

Я ляжаў пад прыцэлам двух узводаў нямецкага заслона, а застаўся жывы! — разбірае радасць і мяне. Я і не бачу, што ў Папроцкага дзве вінтоўкі ды лішняя сумка. Ап'янелы боем, я ўвогуле нічога не заўважаю і не чую.

Ужо далёка ад месца сутычкі Папроцкі з разгубленай усмешкай паведамляе:

Камандзір, Толіка Русіна няма.

Як гэта — няма?!

...

А дзе ж ён падзеўся?

Напавал!

Узбуджаную радасць з мяне як рукой здымае.

Не можаш расказаць толкам?

Мы беглі разам. Немец як секануў з «машынгэвэра», Русін і асунуўся на ядлавец. Я: «Толік, Толік!» А ён — толькі ўсміхаецца да мяне ды шавеліць вуснамі і —ні слова! Нагінаюся, а ў яго ўжо і вочы робяцца цьмянымі! Я ўзяў сумку, каб дакументы не трапілі ім, вінтоўку...

Дзе гэта здарылася?

Ля шашы. У грудзі пяць куль секапуў!

I Папроцкі нібы абураецца, нібы дзівіцца, нібы захапляецца меткасцю нямецкага кулямётчыка:

Адразу!.. Ну і страло-ок!

З трывогай абводжу вачыма расцягнуты між сосен атрад, стараюся палічыць людзей, ці не бракуе яшчэ каго.

Але ж ім мы наклалі болей! — пацяшае мяне сябар.— Пахадзі толькі па кустах і пашукай добра — колькі іх там валяецца ў ядлаўцах!

6

Вярхаемся ў лагер нібы ашпараныя.

Ад навіны мама нямее, застаецца пад елкамі, нават не выходзіць да вогнішча нас карміць. Маўчыць і бацька. Я разглядваю прастрэленую вопратку, абутак. Бацьку, вядома, хочацца таксама паглядзець на мае дзіркі, ды сын занадта праштрафіўся, спачування не варты. Стары перамагае сябе, пачынае ўзбуджана хадзіць па лагеры, адводзіць ад мяне вочы. Я дакладна ведаю, пра што ён цяпер думае.

«З-за халатнасці тваёй склаў галаву Сашка Янкевіч! Нядаўна па тваёй віне загінуў Шурка Храноўскі! Цяпер — Русін! Табе людзі даверыліся, а ты, сукін сын, гульню, забаву сабе знайшоў тут у лесе?.. Цьфу-у!»

Хочацца, каб бацька мяне аблаяў ці нават — пабіў, мне напэўна было б лягчэй. Але ён толькі фыркае носам і ў мой бок нават не глядзіць.

Сушым вопратку. Вячэраем. Ямо без апетыту, моўчкі, хаваючы вочы. Нават ад камароў адбіваемся вяла.

Кладзёмся спаць. Кладуся пад сасну недалёка ад бацькоў. Як заўсёды пры дрэнным настроі, яны пачынаюць адно на аднаго бурчаць. Накрываюся плашч-палаткай з галавой — хочацца нічога не чуць і не бачыць. Хочацца пабыць самому з сабой.

Падыходзіць дзяжурны камандзір узвода, пытаецца, што рабіць з каровай. Учора толькі зарэзалі, а ўжо прыпсавалася. Бурчу на яго, лаю, што не пасаліў мяса, хоць ведаю, гэта несправядліва і нічога не зменіць: солі ў нас мала, заўтра не будзо з чаго варыць страву, трэба ноччу раздабыць нешта.

— Пасылай у вёску людзей!.. I пасты добра правярай! — напамінаю дзяжурнаму.— Немцы паразбягаліся па лесе, могуць налезці на лагер!