Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

— Праверу!

Хлапец адыходзіць. Размову чуў, вядома, і бацька. Раніцой яшчэ пачне пілаваць, што марнуем мужыцкае быдла.

«А не мог сам прасачыць, як хаваюць мяса ў атрадзе? — агрызаюся ў душы.— Сам узяўся выконваць абавязкі старшыны, так выконвай!»

Робіцца яшчэ больш моташна.

Семнаццацігадовы сын валілскага гандляра Толя з'явіўся ў нас, абладаваны торбамі, як вярблюд, толькі ўчора.

Яго маці, як і мая, родам з Бялявіч. Пакуль не павыходзілі замуж, яны лічыліся блізкімі сяброўкамі. Тады яны, галасістыя дзеўкі, спявалі нават на клірасе ў гарадской царкве. Мама ганарыцца гэтым яшчэ і сёння. Учора раніцой вярнулася са Страшава, прывяла мне сына сяброўкі. Як і калі яны дамовіліся, не маю ўяўлення.

— Хай тут пры хлопцах сабе кідаецца! — вінавата абвясціла, як бы наперад заяўляючы, што карысці з такога партызана будзе мала і ты яе ад яго не патрабуй, але інакш яна не магла паступіць.

Русініха выправіла свайго Толіка ў лес з накрухмаленымі белымі кашулямі, з наборам туалетнага нямецкага мыла, з зубнымі парашкамі, з выпрасаванымі, як на выпускны вечар, нагавіцамі, з насмажанымі і напечанымі пірагамі ды катлетамі. Хлопцы над Толікам падтрунівалі, ён чырванеў ад сораму, я ж загадаў выдаць яму вінтоўку і махнуў рукой — абатрэцца ў кампаніі. Чэсна гаворачы, не запамятаваў яго нават з твару. Сёння вечарам меўся перад строем прыняць у яго прысягу, камісар раніцой яго рыхтаваў, Толік зубрыў тэкст...

I вісець цяпер на елцы яго пірагам ды катлетам у торбе, пакуль не з'ядуць іх чэрві! Будуць валілскія хлопцы перадаваць Русінам кожны раз прывітанне ад сына, як да гэтага часу ашукваюць маці Сашы Бранябойшчыка — ніхто не набярэцца адвагі сказаць беднай і адзінокай скрабляцкай удаве праўды!

Толік яшчэ паўбяды.

Нас маглі ля бальшака выкасіць да аднаго. Выпадкова трапіліся якіясьці нопалоханыя, бяспечныя ці легкадумныя немцы. Каб трапілі на іх месца бывалыя ваўкі з-пад якога-небудзь Ржэва ці нават крынкаўскія або гарадоцкія ды яшчэ мелі з сабой мінамёт?.. Дзіўнае шчасце, што ўсё так абышлося. Нават і гэтыя як потым стралялі?.. Памяць слыху захавала прыцэльны агонь кулямётаў: упэўнены, бязлітасны, густы і безупынны. Што ж, ім, нягоднікам, няма патрэбы эканоміць патроны.

Калі ў Ліпніках загінуў Саша, былі мае першыя камандзірскія крокі. Але цяпер? Няма мне апраўдання! Няма, няма!.. Не павінна такое больш паўтарыцца ніколі! I не паўторыцца! Усё! Апошні раз! Хопіць, даю слова!

Хтосьці нясмела прыпаднімае край палаткі. Нечая халодная лапа натыкаецца на мой твар.

Ну, што там яшчэ? — бурчу ў цемры.

Гэта я! — шэпча Ліда.

А ты чаго? — выбухаю са злосцю.

Алё-ошк...— кажа яна напалохана, з набалелым сумам і няўпэўнена пнецца пад плашч-палатку.

Яна мяне сёння ратавала.

Убачаць, дурніца!

Ну і няхай сабе бачаць!..— выдыхае з хваляваннем.— Алёшанька, цябе магло сёння не быць таксама!

Я здзіўлены інтанацыяй яе голасу. Такой Ліды яшчэ і не бачыў.

Вядома, магло. На тое і вайна.

Не кажы так!

Буду казаць ці не, а што з гэтага?

Ой, што б мы рабілі без цябе!

Знайшла аб чым!

Скашы, і не царапнула цябе нават?

Эка!.. Толькі халяву прастрэлілі. I рукаў у пінжаку ў двух месцах.

Ы-ы-ы-ых, бедненькі ты мой!

Ат, глупства. Магло быць куды горай. Трапілі б мы на франтавікоў сапраўдных, яны ўсю нашу банду выстралялі б, як качак! — адсоўваюся, даю дзяўчыне месца.