Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Далей цётка Кірыліха пераходзіць на шэпт:

Унь, там, у ельнічку, нейкія хлопцы са стрэльбамі!.. Хто тут можа быць?

Цётку напраўляю да мамы, а сам асцярожна крадуся ў гушчар.

Ага, вось і вартавы. Сядзіць сабе на пні ды фінкай чысціць кіпцюры, бадзяга. Ну і атрымаў бы ў мяне за такую варту!.. Вопратка цывільная, але аўтамат савецкі, «ППШ»,— апошпяга выпуску, у немцаў і бобікаў іх, здаецца, яшчэ не бывае.

Эй,браток, не зявай!

Пароль! — падскоквае ён, як на спружыне, ды падае за пень.

Каб пазбегнуць непаразуменняў і страляніны па сваіх, штабам злучэння пароль даваўся адзін для ўсяе акругі на кожны дзень. Часцей за ўсё ён у нас лічбавы. На сёння вызначана лічба сем. I хлапец мне кідае:

Тры!

Чатыры! — кажу я.

Сыходзіцца — свой! Ужо супакоены вылажу з кустоў і іду, куды мне паказвае вартавы, і ў ельніку знаходжу Сашку Сляпуху з групай!

Доўга не можам супакоіцца ад радасці.

Што ў Гута-Міхаліне?

Перад адыходам сюды хлопцаў тваіх бачыў — перадавалі прывітанне. Віктар падкупіў дзяўчат — на турніку верціцца, як цыркач, і тыя ад яго позірку аж млеюць. Мішка да Марусі заляцаецца не без поспеху. Часта ходзяць на дыверсіі і баявыя аперацыі.- Чыгроў цяпер разварушыўся. Капітан гаварыў з Мішкам наконт цябе. Якаўчука ўпякаў: «Недарэмна Кучынскі перайшоў да Вайцяхоўскага, я б яго ў Варшаву паслаў з заданнем, ужо дамаўляўся нават!..»

Адумаўся! — прыемна мне адзначыць.

Ну! А так — што?.. Астатнія таксама ваююць,— моршчыць Сашка лоб, каб што-небудзь успомніць.— А-а, во! — ажыўляецца ён раптам.— Радыстку сваю, Галю, памятаеш?

З яе і пачынаў бы!..

Прадчуваю нядобрае і халадзею:

Што здарылася, кажы!..

Ой, горш і не прыдумаеш! — са шкадаваннем паведамляе Сляпуха.— Пайшлі яны нядаўна пад Косаў. У лясочку ля Заполля пакінулі яе і рацыю: за ёю туды меліся прыйсці мы. Нагу звіхнула, і трэба было адправіць дзяўчыну ў лагер, а нам — па дарозе. Здоўжылася сядзець, беднай, у гушчары, яна ўзяла кіёчак ды пачыкілдала да рэчкі памыцца. А ў гэты час паблізу дарогай ехалі бобікі і ля моста іхняя зграя спынілася. Паліцаі паклалі веласіпеды на траву ды таксама пачалі спускацца да вады. Галя здалёк іх убачыла, падумала, што мы, і ўзрадавалася:

«А-а, бадзягі, нарэшце! Я вас так даўно чакаю тут!»

I тут глядзь— бобікі! Хапіла пісталет, але яны цапнулі па руках ды пісталет выбілі. Мы прыходзім з гадзіну пасля выпадку і даведваемся — звязаную павезлі ў гарнізон. Паспелі нават цыяністы калій выпараць з гімнасцёркі, каб не атруцілася... Шчасце, што бобікі баяліся пашарыць па кустах,— знайшлі б і рацыю з паперамі нават!..

Хвіліну маўчым. Мяне бытта перанеслі на заснежаны пагорак з зямлянкамі. Выразна бачу Галю ў кажушку, накінутым на плечы, ненатуральна бліскучыя вочы, якімі яна з захапленнем разглядвае святло месяца на льдзінках. Нават чую шэпт: «Ах-ха-а!»

Капітап, капітап,— такі насцярожаны і пільны, а пакінуў без аховы гэтае дзіцё!..

3

У гродзенскіх лясах з'явіліся людзі са штаба арміі. Мы правялі іх і здалі гутаміхалінскай брыгадзе, самі вярнуліся назад. Спыняемся на адпачынак у дубаўскім гушчары. Ляжым раніцой, адсыпаемся пасля начнога пераходу.

А сёмай гадзіне прачынаюся, абыходжу стаянку і правяраю варту. Хлопцы яшчэ храпуць. Адна Ліда ляжыць з адкрытымі вачыма. Кладуся побач. Ляжым і глядзім у неба: вецер хістае верхавіны сосен, гоніць цяжкія хмары.

— Бр-р-р! — уздрыгвае дзяўчына.

— Праз пару гадзін сонца гэтак нагрэе,— супакойваю,— што будзеш яшчэ скардзіцца на гарачыню і камароў!

Разгортваю плашч-палатку, накрывато сябе ды яе. I мая рука сама пацягнулася да дзяўчыны. Пачынаю сябе пераконваць, што не трэба так рабіць, мы ж — радня! Гм, якая радня? Раслі асобна, толькі чуў, што ў Зарачанах у мяне жыве дваюрадная сястра, на чатыры гады маладзейшая. Перад самай вайной цётка прыязджала да нас у госці з нейкай ружовай і поўненькай рагатухай. Па вясковаму звычаю сталі цалавацца. Дзяўчына мяне цмокнула, я пачырванеў, адразу разгубіўся. Цэлы дзень, пакуль яна гасціла ў нас, я на яе не мог вачэй узняць, таму і не разгледзеў нават як след.

Рука мая ўсё цягнецца да Ліды. Прымушаю сябе звярнуць увагу на іншае. Разумны загад выдаў Вайцяхоўскі — не браць камандзіру прыгожых дзяўчат у атрад; вось так можна згубіць усякі аўтарытэт сярод хлопцаў!.. Гляджу на гадзіннік: пара мяняць варту. Кідаю ў Курцэвіча шышку і трапляю яму ў патыліцу.