Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Цяпер мы ў нізінцы і за кустамі, з бункераў нас не відаць. Аднак паводзіны нашы — Шаленства.

У кусты! — першы прытомнее Косця.

Хлопцы, бягом! — спахопліваюся і я ды кідаюся ў бок Ліпнікаў.

Далятаем да старога лесу і азіраемся.

Пуць ляжыць перад намі ў даліне і грэбенем, як плаціна, выстае пад хвойнічкам. Зводдаль стаіць паравоз, патахае парай, дае трывожныя сігналы: тры кароткія, адзін доўгі, тры кароткія, адзін — доўгі... Ля разбітых вагонаў ужо мітусяцца сотні фігурак у мышастых мундзірах. Наводжу бінокль. Там кіпіць, бытта ў разварушаным му-рашніку. Салдаты і афіцэры ўзбуджана бегаюць, махаюць рукамі, падштурхваюць адзін аднаго, дапамагаюць сабе ўзабрацца на пуць, вывалакаюць з-над абломкаў целы, кладуць на шпалы, некаторых спрабуюць паставіць на ногі, нібы яны былі п'яныя.

Камандзір! — моліць Кардаш.— Давай секанём па іх адгэтуль!

I ў мяне надта ж чэшуцца рукі. Але адкрыем страляніну па іх адгэтуль — немцы адразу пастараюцца блакіраваць нас у Ліпніках ад шашы. Мы, вядома, вырвемся, ды бацькоў адрэжуць, калі яшчэ недзе тут блытаюцца — мала што Кірыліха сказала, бацька ў Каралёўскі лес спяшыць не стане. Ды і па два дыскі ў нас толькі да кулямётаў, па дзесяць патронаў па вінтоўку...

Аднак завялікая спакуса, і яна бярэ верх над развагай. Што да пуці адгэтуль чатырыста метраў, ведаю змалку.

— Прыцэл восем!

Пасля першага залпу немцаў з насыпу бытта карова языком злізнула. Толькі там-сям валяюцца нерухомыя целы.

...Праз пару гадзін на даваенны аэрадром за Сногай прызямлілі-ся вялізпыя два трапспартныя «юнкерсы», сталі ладаваць раненых і мёртвых ды вывозіць іх у Беласток. Гэтая вестка дайшла да нас па дарозе на новае месца дыслакацыі.

1

I пацяклі нашы партызанскія будні ў Каралёўскім лесе. Толькі і гэтая мясціна не ўратавала нас ад непрыемнасцей.

Выводжу хлопцаў на засаду пад Крулёвы мост. Бальшаком пляцецца аддзяленне немцаў. Згорбленыя ад ранцаў і спёкі, стомле-ныя, нават без кулямётаў...

Давай, камандзір, возьмем іх жыўём! — просяць мяне нашы хлопцы.

Так, думаеце, проста?!.— спрабую іх астудзіць.— Гэта вам не зайцы!..

— Нас жа ў тры разы болей, і яны нас не чакаюць!

Аддзяленне здэмаралізавана... Ды што я з палоннымі ў лесе рабіць буду? Не хапала яшчэ бессэнсоўнай разні.

Аднак ідэя хлопцаў падабаецца і мне, а цвярозы голас развагі ўжо заглушае хваляванне паляўнічага азарту. Што мы немцаў адолеем, не можа быць сумнення — пават не лічу патрэбы з хлопцамі раіцца, як гэта зрабіць. Частку атрада кладу ў хвойніку з левага боку дарогі, другую частку —з правага. Пры стральбе яны будуць сячы адны адным у вочы, але ж да страляніны не павінна дайсці. Фашысты апыпуцца ў «мяшку», я да іх выйду, запрапаную скласці зброю, і нічога іншага ім рабіць не застанецца. як яе аддаць.

Нарэшце немцаў дачакаліся. Я ўжо намерваюся вылазіць да іх, каб аб'явіць, што яны абкружаныя, ды нехта не вытрымаў і стрэліў. Як па камандзе ўсе партызаны адкрываюць агонь. Немцы ў «мяшку» мітусяцца, сярод іх падаюць забітыя і раненыя. Ды нечая чарга з партызанскага аўтамата зрэзала і нашага Храноўскага Шурку.

...Ліда з Нікіцінай, вярнуўшыся з-пад Крулёвага моста, уцяклі ад хлопцаў да рэчкі наводзіць свае туалеты. Мама са збанком пайшла па ваду і ля Шыпдзялкі іх спаткала. Неўзабаве дзяўчаты прыводзяць у атрад і бацькоў. Але з-за Шуркі сустрэча з імі мяне не радуе.

Не стану апавядаць пра ўсе нашы вылазкі, дыверсіі і засады, бо буду паўтарацца. Падрабязна апішу толькі апошнюю сустрэчу з немцамі, ды і то — у канцы. Больш спынюся на момантах іншага характару.

2

Аднойчы прыбываю з хлопцамі ў Ліпнікі, і мы робім прывал. З намі прыйшла мама, праверыць, ці адпраўляюцца ў Штутгоф пасылкі. Горача. Хочацца ўсім піць.

Бяру біклажкі, адпраўляюся да мясцінкі пад паш хутар, дзе, ведаю, ніколі не высыхае вада. От, такое сабе азярцо сярод лесу, густа зарослае бабком, сітнікам і балотным мохам. У Ліпніках іх некалькі, і гэтае страшаўцы назвалі іменем майго бацькі, бо яно ля нашага поля.

Падыходзячы да Нічыпаравага лугу, бачу нейкую жанчыну. Мусіць, цётка рве свінням бабок, а сведкі непатрэбныя, лепш напоў-ню пасуду ў іншым лузе...

Хачу ўжо завярнуць, ды цетка прыцягвае маю ўвагу ненармальнымі паводзінамі, Вось яна прыпаднімае спадніцу, лезе ў дрыгву. Калі вада даходзіць да калепяў, спыняецца і бытта да нечага прыслухоўваецца. Тады вяртаецца на бераг. Водзіць шкляной банкай па лытках, банку ставіць на пянёк, задзірае спадніцу ды зноў лезе ў ваду.

Цьфу, дык жа гэта — цётка Кірыліха п'яўкі ловіць!

— О-о, вы якраз мне патрэбны! — крычу ёй.— Маці надта хацела вас бачыць, каб паслухаць страшаўскіх навін!..

Цётка ўзрадавана не менш. Выяўляецца, ж Мілашцы пару тыдняў узапар не сціхае балець галава. Не дапамог доктар, не дапамагла знахарка, не дапамагаюць балотныя п'яўкі, і цётка вырашыла паспрабаваць яшчэ п'явак лясных.