Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

З хвойнічка на дарожку выязджае салдат на веласіпедзе. Мы губляемся. Тым часам салдат лёгка і бяспечна імчыць да пуці. Перад насыпам ён раптоўна гамуе, злазіць з веласіледа. I вось ужо валачэ бліскучую машыну наверх.

Гляджу на Косцю: што рабіць? Уцякаць напэўна позна. Хавацца няма куды. Справіцца з ім пад аховай трыццаці ствалоў не цяжка. Але ж мітусню ўбачаць з бункера і адразу кур'ерскі стрымаюць.

У камісаравых вачах бачу такое самае пытанне. Секунду не рухаемся, маўчым.

Узабраўшыея на насып, салдат рыхтуе веласіпед, агірачвае яго і набліжаецца да нас. Пад расшпіленым мундзірам у яго вайсковы світэр з цёмнымі мокрымі плямамі пад пахамі. Па жвіры ехаць цяжка, лепш бы прайсціся з веласіпедам у руках. Але я разумею салдата. Яго ахапіў спартыўны азарт пераадолення перашкоды, немец дабывае з сябе ўсе дыхі, абы толькі паставіць на сваім. I трэба ж было яму з'явіцца сюды менавіта цяпер!

Мне робіцца горача.

Раздумваць няма калі. Каб уратавацца, я механічна раблю тое адзінае, што можна зрабіць у даных абставінах. З бакавой кішэні вымаю аловак, блакнот, гляджу на жалезны слупок з таблічкай, пачынаю перапісваць лічбы і літары. Косця адразу арыентуецца, бярэцца мне дыктаваць.

Ужо чуваць натужлівае скрыпенне ланцуга. Мы нібы здзіўлена ўзнімаем вочы. Вышыня пасыпу тут раўняецца вышыні тэлеграфнага слупа, броўка вузенькая, ідзе пад гару. Усю ўвагу веласіпедыст вымушаны кіраваць на тое, каб не зляцець пад адхон. Ён адчувае, што мы глядзім на яго, усміхаецца нам, бытта чакае прызнання, па-хвальбы свайму майстэрству і напружанню. Малады, рыжаваценькі, з крапінкамі густога залацістага рабаціння на шчацэ і шыі, нават на віску. З ражкамі потных валасоў.

— Гайль! — кідае.

Гайль! — адказваю.

Гайль! — кажа і Косця.

Нават такое нязначнае рассейванне ўвагі немцу каштуе не мала.

— О-оу, майн гот! — ускрыквае ён ды пачынае панічна віхляць рулём.

З усяе сілы ловіць раўнавагу, выраўнівае веласіпед і марудна, з натужлівым скрыпам ланцуга і пяску ў перадачах салдацік памалу праязджае каля нас. Праводжу яго вачыма, з палёгкай уздыхаю ды цягну руку да лба, каб выцерці пот. Толькі цяпер бачу на павароце за бункерам дымок. Убачыў яго і Косця, шыпіць:

Ідзе!

Давайце! — шапчу я.

Косця засланяе сабой мяне ад воласіпедыста, я хутчэй прыклад-ваю да рэйкі міну. З кішэні дастаю ўзрывальнік, які выклянчыў у Філімончыка, упіхваю ў тол, ва ўзрывальнік асцярожна ўстаўляю дубец. Цяпер паравозу дастаткова крануць гэты дубчык — і міна ўзарвецца. Прыкрываю пакет прэлымі бадылямі, травой, азіраюся.

Уся маніпуляцыя не заняла ў мяне і паўмінуты. Салдат ад'ехаў крокаў з сорак. Немсц аж прыўстае на сядло, рытмічна і натужліва перавальваецца корпусам то на адзін бок, то на другі, пнецца пад гару, пакідае на жвіры глыбокую васьмёрку. А ўдалечыні ўжо відаць, як выцягваюцца на прамы пуць і трымцяць незлічонымі вокнамі вагоны кур'ерскага.

Гатова! Ходу!

Паціху спаўзаем з броўкі, хоць нам хочацца выскачыць са скуры і несціся на крыллях. Спыняемся на балоце.

І-о-о-а-і-і! — дае машыніст ні то нам, ні то воласіпедысту бадзёры, прарэзлівы сігнал.

Зыркаю назад.

З гары імчыць і расце на вачах паравоз. Ён увесь блішчыць на сонцы чорным свежым лакам, і здагадваюся, што ў яго колы памаляваныя гэткай жа свежай фарбай малінавага колеру. Цягнік нясецца мінімум з хуткасцю кіламетраў дзевяноста ў гадзіну і сігналіць яшчэ раз.

Свішчы, свішчы! Ляці, ляці!..

Не лаві варон! — злуе Косця.

Бягу за ім у поле. Ад таго, як далёка аддалюся, залежыць маё жыццё, таму ног не шкадую. Але азартная прага пабачыць усё ўласнымі вачыма мацней за здаровую развагу і пачуццё небяспекі. Чуючы зусім бдізкі грукат, спыняюся і гляджу ва ўсе вочы.

Да пуці — крокаў сто. Паравоз міну пралятае. Вялізны куст агню і дыму ўспыхвае паміж паравозам і тэндэрам. Лакаматыў адрываецца і, як апантаны, улегцы нясецца ў бок Валіл. Чорны тэндэр перакульваецца папярок рэек, выстаўляе светлы жывот і свежамалінавыя колы. Агромністая моц інерцыі сыпанула ўвесь вугаль з тэндэра, і дзесяткі тон камяністай масы пругкім веерам імкліва ляцяць на фоне неба наўздагон паравозу, бытта з сілай кінуў хто савок чорнага пясочку. Два першыя шэра-зялёныя пульманы лёгка, нібы цацкі, ускокваюць на тэндэр. Яшчэ два са звонам пустых металёвых скрынак кладуцца папярок пуці. Астатнія вагоны з грукатам коцяцца пад адхон — кладуцца набок, перакульваюцца на плечы і застываюць з задранымі ўверх коламі.

Ух-ух-ух-ух! — натужліва стогнуць пры гэтым, бытта яны жывыя і вельмі ім цяжка.

Хадуном ходзіць зямля. Выбух падняў высока нейкія шматпудо-выя жалязякі, Яны перакульваюцца некалькі разоў у паветры, све-цяць круглымі дзіркамі, апісваюць дугу і гупаюць у крэкаць, абдаючы нас пырскамі гразі. Тэлефонныя драты, сарваныя са слупоў, са звон-кім ціўканнем далятаюць да мяне і востра сцябаюць па халявах...

Відовішча жудаснае і захапляючае.

Некалькі імгненняў мы з Косцем скачам з дзікай радасцю, крычым, махаем рукамі. З хвойніку высыпаюць нашы партызаны і таксама выконваюць нейкі «танец Тамерлана». Ліда з Нікіцінай абнімаюцца, вішчаць, як звар'яцелыя. Хлопцы падкідваюць шапкі, махаюць рукамі ды зброяй, галосяць...