Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Кідаю вокам уздоўж вуліцы. Усё выглядае мірна. Збягаюцца прагныя да сенсацыі людзі ўсё новыя. Сашка спакойна заходзіць ужо ў дом. Косця знікае ў сенях. Падаюся туды і я.

Сядайце, сядайце! — мітусіцца солтыс, расстаўляе вакол стала табурэткі, выцірае іх палой кажуха. Ён ужо паспеў нацягнуць чорныя парткі.

Добрэ! — Косця агірачвае табурэтку, прыстаўляе да сцяны аўтамат. Ля яго мосціцца Сашка.

Азіраюся па кухні. Злева — скрыні з маслам, кошыкі з яйкамі, бітоны з малаком — прадналог для немцаў. Справа — пліта, над ёй вісяць вычышчаныя каструлі. У пабеленай чысценькай пліце весела ўжо гудуць трэскі. Ахайная і таўставатая старая татарка на патэльню выпускае яйкі. Робіць гэта спраўна, спакойна. Наогул кабета стварае ўражанне прыемнай, чыстаплотнай жанчыны.

Сядайце! — звяртаецца да мяне Тарноўскі, ставіць на стол талеркі з хлебам і парэзанай саланінай, бухае бутлем самагонкі ды бразгае жменю відэльцаў рознага калібру.

Сашка спакойна выбірае сабе відэлец. Косця разглядае на святло чатырохкутны буталь. А я злуюся — мы сюды хіба наядацца прыйшлі? Трэба хутчэй канчаць і — цягу! Але ж, халера, канчаць — забіць гэтага чалавека!

За акном цудоўнае надвор'е. Жопка Тарноўскага добразычліва нам усміхаецца і бліскае залатымі зубамі. На падлозе, дзе ад шыбаў ляжаць сярэбраныя квадраты сонца, дурэе пушыстае кацяня з ружовым роцікам і цукровымі зубкамі. Супроць мяне на выскаблены да жывога дрэва край стала локцямі наваліўся солтыс. З ім распра-віцца трэба менавіта мне, камандзіру. Вось так цяпер, у даную хвіліну, пры яго старой жонцы, у белы дзень — забіць тут ля гэтага кацяняці малапісьменнага дзядзьку, які гасцінна так клапоціцца.

Гэтым часам хлопцы бяруцца да ежы. У шклянкі булькае ўжо вадкасць.

Хопіць! — зусім спакойным голасам спыняе солтыса Сашка.

I мэні хопіць! — заяўляе Косця.— Собі, собі палывай, старый хрін, нэ хітры!

Солтыс падпарадкоўваецца. Косця з Сашкам ужо аплятаюць хлеб з салам. А ў мяне пачынаюць дробненька выстукваць зубы. Страшэнна зайздрошчу сябрам — чаму я адзін такі трус?

У хату ўвальваецца нейкі прыгажун у святочным касцюме. Лоб, шчокі і шыя чалавека — загарэлыя, бытта вымазаныя глінай. Ад госця вее здароўем і бадзёрасцю; адразу відаць — весяльчак. Незнаёмы кланяецца і роблена ўсміхаецца.

Заходзь, заходзь, Волесь, садзіся! — солтыс паказвае месца на лаве.— Знайду і табе чарку!

Дзякуй,— спакойна сядае госць, па-панібрацку звяртаецца да Косці: — Дзе вы такога бандыта выкапалі?

В лісі, поганэц, ховався! — тлумачыць яму Косця з поўным ротам.

Ты ба-ачыш, нягоднік! — у тон камісару дзівіцца дзядзька.

— Там яшчэ ёсць не адзін, толькі не надта хацелася лазіць! — выхваляецца Сашка.— Немцы не лезуць у гушчар, а па д'ябла гэта здалося нам? Пахадзілі, пахадзілі для блізіру за кусцікамі і — назад.

То ў лесе іх яшчэ по-оўна! — падхоплівае чалавек.— Нашыя сёння ў Скрабляцкім раніцой разграмілі цэлую іхнюю банду, мо чулі?

Ну-у?

О! здо-орава накрылі мы іх! Там былі ўсе маладыя — ваш, напэўна, ад іх адбіўся!

Косця з Сашкам маўчаць.

Я здагадваюся: перад намі — адзін з тых, якія так і круцяцца ля дармовай выпіўкі. Солтыс яму ўжо напоўніў пасудзінку.

— Тарноўскі, што ты наліў мне чарку поўную, як вока, як ёю чокацца цяпер буду! — нібы абураецца ён ды асцярожна падстаўляе гарэлку да сябе.

Ты надпі! — раіць Кардаш.

Хіба што! — усміхаецца чалавек да Сашкі, замацоўвае сваё знаёмства.

А цяпер — вам! — Солтыс напаўняе шклянку і мне, уважліва глядзіць сабе на выцягнутую праз стол руку з бутлем.

На-айн! — крычу.

Пры арганізацыі атрада я атруціў гэтай дрэнню ўсё нутро і катэгарычна даў сабе слова самагонкі больш у рот не браць ні ў якім выпадку. Але ж і сядзець так немагчыма.

Убягае босенькая дзяўчынка, палахліва мяне абыходзіць, хапае мужчыну за пінжак, шэпча:

Тату, хадзем-ем, мамка казала!