Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Умееце па-ўкраінску? — пытаю ў Косці.

От, пару слоў звяжу...

То слухайце. Вы гаворыце толькі па-ўкраінску. Я разумею адно па-нямецку. Сашка — чыстакроўны паляк і мой перакладчык. Не блытаць.

Ясна!

Айда!

Вылазім на поле. Селянін арэ і далей. Аднак па яго насцяро-жанасці я бачу — хітры дзядзька толькі прыкідваецца, што нас не заўважае.

Кідай плуг, лодар стары, запрагай воз, даставіш нас у Каўняны!

Кардаш перакладае мой загад.

Ах, пано-очку, ах, залаценькія, навошта вы яго бярэ-эце!—галосяць цёткі.

Я — бытта глухі.

Жанчыны падлятаюць да Кардаша:

Пано-очку, харошы, скажы свайму немцу, няхай хто другі, маладзейшы, вязе вас! Унь колькі коней на полі! Мы адно прыехалі і пачынаем садзіць, людзі ўжо панасаджваліся! Чаму такая несправядлівасць нам?!

Цёткі ўсё не адстаюць ад Кардаша. Смешна, што гэтак лёгка прымаюць нас за немцаў. Гыркаю доўгую тыраду, заклікаю «маланкі, грамы, крыж і сакрамэнты», ляпаю па прыкладу далонню, і бабы адразу сціхаюць.

Нарэшце дзядзька коней запрог. Садзіцца трэба на аслізлыя ад гною дошкі. Хоць бы ком саломы якой!.. Загадваю пакласці зверху барану зубамі ўніз, з Косцем сядаем спераду, Кардаш мосціцца на барану ззаду. Як прыстала «злоўленаму партызану», Міша панура стаіць за возам, грэбае босай нагой пясок ды з-пад лоба зыркае на людзей!

— Паехалі!

Дзядзька ўзмахвае пугай, і воз кранаецца.

Добра, што трапіла фурманка. Немцы не надта ходзяць пешшу, атрымліваецца больш верагодна.

Мо ў лесе былі і немцы, толькі па свайму звычаю ішлі па дарожцы, перадаверыўшы брудную работу сялянам? Дзядзька павінен ведаць. Звяртаюся да яго праз Кардаша:

Слухай, стары! З Крынак многа машын прыязджала на аблаву ноччу?

Чатыры! — паказвае па пальцах.

Цямнее ў вачах.

А з Бераставіцы — во! — разахвочаны дзядзька растапырвае да мяне мазолістую і заскарузлую пяцярню.— I з Саколкі яшчэ адна!

Куды ж мы едзем у ліха? Немцы пасля аблавы ў Каўнянах якраз цяпер снедаюць, мажліва! Іх там можа быць цэлы батальён! Тады чаго промся ваўкам у зяпу? Гэта ж — вар'яцтва!

Агортвае трывога, не магу спакойна сядзець.

Тым часам пара адкормленых карых кабылак па мяккай раллі выцягваюць дружна воз на дарогу. Колы коцяцца ўжо на цвёрдай каляіне, і кабылкі ўздыхаюць з палёгкай.

Но-о! — жане іх фурман.

Воз затарахцеў. Насустрач нягнуцца фурманкі з гноем, плугамі, мяшкамі нарэзанай бульбы. Дзядзькі здалёк з'язджаюць з дарогі, панурыўшы насцярожана хітрыя твары, цярпліва чакаюць, пакуль праедуць халерныя акупанты. Загадваю Кардашу спытацца іх — ці застанем немцаў у Каўпянах.

Заста-анеце, толькі мацней едзьце! — ахвотна раіць нейкі аброслы шэрым шчаціннем селянін.

Ну-у, каб на вас воўк напаў! — фурман прэ кабылак яшчэ хутчэй.

Такое ўражанне, бытта добраахвотна коцімся з гары ў вогнішча.