Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Солтыс адкрыў рот, каб нешта Дадаць ні то канакраду, ні то камісару, але раздумаў. Толькі паківаў з жалем галавой, насунуў шапку ды палез на воз.

Но! — ударыў ляйчынай каня.

Салдат з канакрадам наблізіліся да месца, дзе стаяў я. Загіпнатызаваны натоўп з жахам расступіўся, каб іх прапусціць. На чалавека, якога меліся праз хвіліну расстраляць, глядзеў я са шкадаваннем і жудаснай цікавасцю.

Перада мной быў твар зусім маладога мужчыны з ружовымі мясцінамі, дзе пабывала рука фельдфебеля. На галаве — цёмна-русыя лохмы, але, здаецца,— не цыган. У вачах — ужо трывога і дзікія роспачлівыя бляскі, бытта ў ката, якога сабакі загналі на плот.

Дзівак, нават у ваенны час не мог пакінуць сваіх звычак. Навошта яму здаліся цяпер тыя коні, хто іх купляе сёння!..

Willi, warte mal! [⁷²] — зноў пачуў ад ганка камісараў віск.

Салдат карабінам затрымаў арыштаванага:

Zum Befehl, Herr Kommandant! [⁷³]

Zuerst bringe In zur Polizei. Lass In dort hundert Prügeln auf den Arsch! [⁷⁴]

Jawohl, Herr Kommandant! [⁷⁵]

Aber fest! [⁷⁶]

Es wird erfüllt, Herr Kommandant[⁷⁷].

Los!

Толькі тады я і бачыў гарадоцкага амтскамісара. Затое майму бацьку з гэтым немцам спатыкацца даводзілася часцей.

2

Аднаго летняга дня, калі мы з Валодзькам ужо сядзелі ў Штутгофе, бацька адправіўся ў Гарадок на пошту з пасылкамі сынам. Выязджаючы з хвойнічка ля Зарачан, сярод пясчаных выдмаў і ядлоўчыкаў ён нечакана ўбачыў купку людзей. З мястэчка выводзілі сюды людзей расстрэльваць, і бацька здагадаўся, у чым справа, пачаў прыглядацца. Мужчыны аказаліся знаёмымі яўрэямі з Гарадка. Ён стрымаў кабылу, накіраваўся да іх. Прадчуванне бацьку не ашукала.

Ля свежавыкапанай магілы ляжалі два хлопцы ў цывільнай вопратцы — загарэлыя, няголеныя. Адзін раскінуў мускулістыя рукі і прыадкрытымі вачыма глядзеў у неба. Другі лёг на жывот, абняў зямлю ды нібы ўпарта над нечым думаў. Каб не набрынялыя бардовыя пухіры мокрага пяску пад імі, а па тварах і шыях каб не лазілі мухі, то можна было б падумаць, што хлопцы тут пад кустамі сабе леглі ды адпачываюць.

Нічыпар,— паскардзіўся адзін з гарадоцкіх.— Прыгналі нас закопваць, ды адзін яшчэ жыве!

Ну-у?

Ды-ыхае! — з жахам паказалі ўсе рыдлёўкамі.— Сам глядзі!

Бацька нагнуўся. Сапраўды, у таго, які ляжаў ніцма, вылятала хрыпенне, бытта чалавек глыбока спаў. Часамі ён усхропваў мацней, тады з-пад галавы ўстрывожана выскоквалі бойкія зялёныя мухі ды пырскалі ва ўсе бакі.

Хто гэта? — спытаўся бацька.

Не тутэйшыя!

Ноччу недзе злавілі і прывезлі ў Гарадок!

Раніцой тут пабілі!

Парай, што маем рабіць? Чакаць, пакуль памрэ? А калі ён так да вечара будзе дыхаць?

Бацька азірнуўся.

Паблізу ў брычцы пёрся нейкі немец. Далёка з Гарадка пыліла машына.

Пачакаем, няхай праедзе тая унь халера. Тады адвалачом у кусты хлопца. Мо яшчэ адыдзе...

Але немец, наблізіўшыся да бацькавай фурманкі, спыніў сваю брычку, прывязаў да козлаў лейцы і накіраваўся да іх, папраўляючы на левым баку кабуру.

[72] — Вілі, пачакай хвілінку! (ням.)

[73] — Слухаю, пан камендант! (ням.)

[74] — Спачатку завядзі яго ў паліцыю, няхай там адмераюць! (ням.)

[75] — Будзе выканана, пан камендант! (ням.)

[76] — Але, як належыць! (ням.)

[77] — Будзе зроблена, пан камендант (ням.)