Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Да-а!..— захапляецца другі.

Гэта дык гэ-эта!

Раптам мне і сябрам становіцца няёмка ад таго, што мы задумалі зрабіць. У галаве цяпер нават не месціцца, як маглі мы такое і прыдумаць! Адхацелася бытта і есці. Робіцца нават бы цяплей. Мы ж з Вайцяхоўскім не можам глядзець адзін аднаму ў вочы.

Ідэю з зубровым мясам я прыдумаў пад уздзеяннем адгалоскаў дзяцінства — захацелася яшчэ раз паглядзець на лясных волатаў. Знайшоў, дурань, час! Сорамна. Падвёў камбрыга, ён напэўна прыдумаў бы што ішнае.

Вайцяхоўскі, здаецца, і не злуе.

Не злуюць і іншыя. Усе мінут пяць яшчэ топчуцца, дзівяцца на зуброў, ахаюць, ды цішэчкам лезем мы праз агароджу зноў у лес.

Сябры, не сумуйце, да пабачэння! — кідае звярам Мікалай Калістратавіч.

...Белавежскую пушчу вермахт «падараваў» Герынгу для палявання. А яшчэ ў ёй немцы памясцілі нейкія спецыялыіыя школы дыверсантаў. Каб забяспечыць мясцовасць ад партызан, вакол пушчы фашысты спалілі восемдзесят сем вёсак, жыхароў вывозлі ў Беласток. На месцы выгаралых Борак лазілі адзічэлыя каровы. Брыгада рас-палагаецца дняваць у ельнічку, я са ўзводам адпраўляюся за мясам пад Боркі.

У РОДНЫХ МЯСЦІНАХ

1

У жніўні 1941-га адправіўся я ў наш Гарадок, каб пра што-небудзь даведацца.

У былым памяшканні польскай паліцыі цяпер знаходзілася нямецкая ваенная камендатура. Ля ганка шырока расставіў ногі вартавы — у начышчапых да блжку ботах з кароткімі, шырокімі, каб можна было засаджваць за іх. гранаты, халявамі, у пагавіцах, адіграсавапых на кант,— юпак. Салдат ззаду прытрымліваў бліскучы карычневы прыклад, бжпечна падрыгваў калепам і высвістваў Vor der Kazerne[⁶⁶]

На прыступках ганка тырчаў фельдфебель - шчуплы, невысокі, бялявы немец. Вялікія пальцы засадзіў ён сабе за папругу, астатнімі выбіваў рытм. Сабраны, згорблены, з рашучым тварам — нібы драпежная птушка, што сабралася адлятаць.

Пад'ехала фурманка.

Тпррр, халера! — супроць камендатуры спыніў каня солтыс з вёскі Пілатоўшчына.

За солтысам на сене выцягнуўся няголены, ускалмачаны мужчына. Так ляжаць на возе хворыя, калі іх вязуць у бальніцу паміраць. Толькі гэты быў не накрыты, і патыліца яго пакоілася на брудным мяшку з саломай. На тратуары адразу сабраўся натоўп. Спыніўся, вядома, і я.

Селянін злез з воза, зняў шапку і з паважаннем звярнуўся да фельдфебеля па-польску:

Пане амтскамісару, вось той самы канакрад, што ноччу вывозіў нашых коней. Мы самі злавілі.

Немец нібы прачнуўся і глянуў на селяніна. Тады нахмурыў бровы і з натоўпу цікавых паклікаў пажылога яўрэя. Пакуль той поракладаў немцу словы пілатоўшчынскага дзядзькі, я з жахам разгледзеў, што чалавек на возе зусім не хворы, а звязаны.

Hier bringen! [⁶⁷] — гыркнуў фельдфебель.

Солтыс узяўся развязваць канакрада. Перашкаджала шапка, дзядзька надзеў яе на ручку воза, прыступіў да работы дзвюма рукамі. А немец усё глядзеў, наліваўся злосцю.

Солтыс скончыў кешкацца, з папрокам сказаў, бытта параіў, бытта пасарамаціў:

То злазь ужо, Мікодым!

Канакрад толькі ногі меў свабодныя. Ён няўклюдна стаў на калені, жыватом лёг на дручок ад драбіны, вываліўся з воза і атрос на брук шматкі поплаву. Дробны і аброслы рэдкім шчаціннем тварык чалавека неяк дурнавата і бяспечна ўсміхаўся, вочы разгублена забегалі навокал. Невялічкая фігурка апранута ў саматканае старое шмаццё. Чаравікі засохлыя, без шнуркоў, з вываленымі языкамі. Запясце рук звязана старым пастронкам.

Komm hier![⁶⁸] — ткнуў немец нальцам перад сабой. Чаравікі пустацела застукалі па бруку.

Перад ступенькамі чалавек спыніўся. Галава яго была на ўзроўні фельдфебельскіх грудзей. Немец зморшчыўся, бытта перад ім — агіднае насякомае, што выпаўзла з агню, і з дзвюх рук выцяў канакрада па твары — плясь! плясь!

Willi,— віскнуў,— bringe diesel Lump zum Judishen Friedhof und mache Schluss mit ihm![⁶⁹]

Zum Befehl! — і салдат закрычаў на звязанага: — Vorwärts![⁷⁰]

Але чалавек не разумеў, што з ім хочуць зрабіць. Ад удару ён адно пахіснуўся, псраступіў з нагі на нагу ды па-ранейшаму дурнавата усміхаўся.

Geje, du, Lump![⁷¹] — без злосці піхнуў яго салдат у наш бок другі раз.

[66] Салдацкая песня «Ля казармы».

[67] — Падаць сюды! (пям.)

[68] — Хадзі сюды! (ням.)

[69] — Вілі, завядзі яго, гэтую дрэнь, на яўрэйскія могілкі і прыкончы (ням.)

[70] — Слухаю! Упярод! (ням.)

[71] — Ідзі, ты, нікчэмнасць! (ням.)