Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Нашы торбы танчэюць, думай яшчэ і пра харчы. На шашы Пру-жаны — Ружаны немцы нас ганяюць яшчэ раз, а Мішка ўмудраецца згубіць шапку. Але цяпер не бяда — партызанская зона за шашой!

На край Гутаміхалінскага лесу прыбываем мы толькі аж на дзевятыя суткі. Як на злосць, выпаў глыбокі снег, прыкрыў усе дарогі і сляды. Просекі аднолькавыя, но ведаю, якой дабірацца да лагера. Непатрэбныя — замініраваны, перакапаныя «воўчымі ямамі», хадзіць усляпую — самагубства.

Вяду сваіх хлопцаў па компасу. Цягнемся паўдня — ні разведчыкаў, ні заслонаў, ні слядоў. Мішка вафельным брудным ручніком абвязвае сабе лысіну і ад мяне не адстае ні на крок. Ён увайшоў у рытм паходу. Нават захапляецца зімовым пейзажам лесу. Часамі нават мушу яго падганяць: прыклаўшы трубачкай далонь да вока, стаіць, дзівіцца на кроны, ад чаго і я спыняюся ды спрабую зра-зумець — што ж ён там бачыць такое? Нічога асаблівага. Толькі ад чысціні марознага паветра на фоне нябеснай сінявы мог бы палічыць, здаецца, кожную шышачку, кожную іголачку на сасне! Затое Віктар паабдзіраў ногі, выбіўся з сілы, страціў надзею і зусім раскіс.

Пакі-іньце тут мяне,— ные,— не мучцеся!

Плакса, маўчы, бо і праўда пакінем! — шыпіць на яго сябар.— Успомні, як ты прасіўша ў леш, не даваў мне ходу!

Словы на яго ўжо не дзейнічагоць. Супроць хлапца не магу стрымаць злосці і я: было б з-за чаго так раскісаць, усяго дзевяць дзён хадзьбы!

Ліха на яго, недзе ж тут павінны абавязкова пачынацца сямейныя лагеры, імі ўсеяна ўся Гута па краях! А мо за гэты час немцы прачасалі лес — я ж не быў у лагеры з месяц! Куды нам дзявацца тады?! От будзе фокус!..

Віктара бяром пад пахі, валачом. На некранутай белізне астаюцца два глыбокія раўчакі ад яго безуладных ног. Стамляюся хутка і я, стамляецца і Мішка. На палянцы ломім яловыя лапкі, кладзём на іх Віктара, накрываем сваім кажухом.

Чакай тут. Хутка вернемся.

Хло-опцы, дастрэльце мяне, я нікому не патрэбен ужэ, не хачу болей жыць!..

Плакса!.. Забяры ў яго нож! — загадваю Мішу і адпраўляюся на пошукі.— Давай за мной!

Чуецца шастанне пілы. Два старыя рыхтуюць бярэзіну на дровы. Дзядзькі з сямейнага лагера. Бяром у іх сані, вязём хворага да зямлянкі. Віктарам займаюцца жанчыны.

6

Праз пару гадзін дрывасек вязе нас у лагер баявых атрадаў.

Выязджаем на знаёмую партызанскую магістраль. На ёй рух, нібы на гарадской вуліцы. Мінаюць нас конныя ды пешыя, узброеныя да зубоў хлопцы і прыглядаюцца — што за дзіва?

З ухутанай шыяй, з абкручанымі ў жаночыя хусткі нагамі ляжыць у санях Віктар — бытта партызан пасля ранення ў сур'ёзнай баявой аперацыі.

А чаго варты мой Мішка! Паважны позірк. За поясам гранаты. У высокай папасе з рыжай аўчыны, якую падараваў яму дзед з сямейнага лагера. Твар зарос густым і шэрым шчаціннем, вочы дапытлівыя і сур'ёзныя.

Хлопцы, Махно аб'явіўся ў Гута-Міхаліне!— жартуюць партызаны.

От бы Гітлер яго ўбачыў — вайне адразу б канец!

Та дзі-іва!..

Мішка не міргне нават і вокам.

Я з годнасцю дазваляю ім глядзець на сваё войска. Няважна, што малое. Група. Толькі цяпер усведамляю наш учынак — ганялі нас, лавілі, перашкаджалі, а мы — амаль без зброі — прайшлі! Я ўжо якісьці як бы не той. Мяне распірае — спартыўнае не спартыўнае, мужчынскае не мужчынскае, ні з чым не параўнанае глыбокае здавальненне ад пераадоленых перашкод — я сам сябе за гэта паважаю, я вырас у сваіх вачах!

Здалёк пазнаю нашага Лысага. Фурманка пад'язджае бліжэй. Так, едзе харошы, любы, дарагі і гэтак даўно мной жаданы — недарэка Кулеша!

Здароў, Мікалай! — крычу, узрадаваны, бытта сваяку ці роднаму чалавеку.

Кулеша талопіць на мяне квадратныя вочы.

Здароў... Гэта — ты-ы?

Кажы, што ў вас там чуваць?

Анічога...

Як гэта — за столькі часу нічога не выдарылася?

А што мела быць?