Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Вітаміны нам патрэбны! — агрызаецца Мішка.

Адпраўляемся ламаць сухія галінкі, каб распаліць вогнішча: ліха яго бяры, бобікі мо і не заўважаць дыму з дарогі, а выйсця другога няма! Чакаем вечара, як вечнасці.

Ноччу валачомся ў бліжэйшую вёску. У старасты набіраем хлеба і ў вялізны кошык — сотні дзве яек, нарыхтаваных немцам. У цёплай хаце сяброў размарыла, хлопцы засынаюць на хаду. Не дапамагаюць ні ўгаворы, ні пострахі, ні штурханцы. Ім абодвум хочацца пападаць у сумёты і заснуць, а снег здаецца ім мяккай коўдрай, цягне да сябе бы магніт.

Трэба нешта прыдумаць.

У апошнім гумне бяру пару снапоў кулявой саломы, абцягваю, каб не смяціла, валаку сяброў далей ад вёскі. У лясочку салому рассці-лаю, загадваю хлопцам зняць верхнюю вопратку і боты. Прыціскаем-ся адзін да аднаго, накрываемся кажухамі, і Мішка з Віктарам ужо храпуць.

Ноччу нас шукаць тут не стануць. Цяпер гадзін восем вечара. Да чацвёртай раніцы хлопцы набяруцца сіл, а там яшчэ і да світання гадзіны дзве будзем мець на дарогу.

3

Прачынаюся першы.

Пад кажухамі — цяплынь, нібы ў лазні. Пячэ і ў твар — мякка, ласкава. Расплюшчваю вочы — на мяне ўставіліся вясёлыя і яскравыя промні. Ух, ты-ы, ужо гадзіны тры дня, сонца хіліцца к захаду! Затое цела такое свежае, лёгкае і моцнае, што, здаецца, адпіхнуўся б рука-мі і падскочыў бы ад зямлі на тры метры! На душы бадзёра, хочацца пацягнуцца з асалодай ды крэкнуць. Успамінаю — абудзіўся ад нейкай трывогі, нібы ў той вечар ля Штутгофа, у гумне баўэра.

Насцярожана азіраюся.

Мы на касагоры. Ліха на яго, ноччу ядловец здаваўся суцэльнай густой сцяной, а на самой справе ляжым амаль на адкрытым месцы. Унізе гасцінец з людзьмі. На гасцінцы расцягнулася з пятнаццаць фурманак. З падвод злазяць фігуркі ў мышыных шынялях ды неяк вяла выстройваюцца ў ланцуг фронтам да нас!

Штурхаю сяброў. Хлопцы адкрываюць вочы і здзіўлена на мяне глядзяць — чаго я ад іх хачу. Я нападаю на іх з кулакамі.

— Боты не налазяць! — з жахам кажа Мішка.

I ў мяне змакрэлі, не нацягну! — скардзіцца і Віктар.

Абувацца на босую нагу, шкарпэткі і анучы — у кішэню!

Паспешліва апранаемся, хапаем свае рэчы, нават — кошык з яйкамі, паўзём на гару. На шчасце, з рэдкіх кустоў чалавеку відаць усё, але сам ён невідочны. Гэта, мабыць, нас і ратуе.

На другім баку гары разглядваемся. Да вялікага лесу — кіламетр. Нідзе ні душы, адно сляпіць мільярдамі іскрынак снег. Немцы гэтаксама неахвотна строяцца, а нас усё не бачаць. Яны ўнізе, усё так жа здаюцца алавянымі салдацікамі, выцягваюцца ў ламаную лінію ды ідуць ужо да гары. Мы ў іх пад самым носам — дакінеш камень! Я ўспамінаю старых салдат, якія жылі ў нашай хаце. I гэтыя ваякі ідуць — бытта паншчыну адбываюць! «Гэта так, толькі ці ж мала мне было бяспечнасці на мосце ў Мальборгу, на нашым падворку, дакуль буду гэтакі легкадумны! — лаю сябе.— Паклаліся спаць, як на курорце!..»

Ану, да лесу! — кідаю.— Толькі не збівацца ў кучу! Мішка — пяцьдзесят крокаў улева, ты — управа!

Каб хто памераў час, мы напэўна пабілі б усе рэкорды па бегу на кіламетроўку. I перлі мы з азартнага жадання — выставіць немцаў у дурні! Ляцелі ды радаваліся лёгкасці і спрыту ўласнага дужага цела.

Праз пару хвілін, знямоглыя ад блажэннай, бадзёрай і ап’яняючай стомы, падаем сярод першых сосен.

Аддыхваемся, паварочваем галовы. Нікога. Сонца яшчэ больш наблізілася да гарызонта і страціла бляск. Здаецца — уратаваныя! Напруяшнне спадае.

То мо ляжам тут і дабяром яшчэ мінутак з шашшот? — шапялявіць Мішка.

Віктар ледзь не давіцца нервозным смехам ад жарту. Смяюся і я ды ўсё не магу сабе дараваць, што так ганебна праспаў: нельга ж бясконца спадзявацца на авось!

Не брашы! Лепш здымай боты, нацягвай шкарпэткі і наматвай анучы, бо ногі парэжаш!

А мне няма чаго наматваць — усё пагубляў!

Віншую! Цяпер ідзі басанож!

Давядзечча. А дзе мае «кацюшы»? З гарачкі шуды клаў, ждаечча...— Мішка дастае з кошыка гранаты, абцірае ад жаўтка ды шкарлупіны.— От яешні нарабіў!

Выкінь ты гэтыя жалязякі, яны ўсё роўна без запалаў! Такога дабра ў лагеры на кожным кроку!

Калісьці рамантуючы прыёмнікі, Мішка адкусваў дроцікі, павышчарбляў зубы. Таму ён цяпер і шапялявіць.

А ш чым я аштануша?