Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

У напружанні, не памятаючы сябе, узнімаемся, прагна глядзім на асветленыя чырвоныя колы і думаем усе адно: «Ну, надай жа ты ўрэшце!»

Здалося, месца, дзе няма рэек, паравоз праляцеў. I неяк зусім нечакана раптам пачынае грукатаць, бытта цягнік наляцеў на вялізную крушню каменняў. Ад раптоўнага тармажэння на ўсю даўжыню эшалона з колаў пырскаюць струмені іскраў і агню. Нешта скрыпіць, трашчыць і скрыгіча. Пшыхае пара, ды пачынае дрыжаць зямля — валяцца бочкі, адно мільён разоў мацней, чым дрынькае на возе, калі той імчыць па бруку. У паравозе знікае святло, чорны сілуэт яго перастае варушыцца, застывае.

Усё, як пачалося імгненна, так раптоўна і сціхае. У цемры нічога не разабраць — нейкая суцэльная нерухомая маса дзіўнай канфігу-рацыі вырасла перад намі. Адтуль жаласлівы і звар'яцелы голас прарэзліва лямантуе:

Frenz, wo bist du, was ist denn los?[⁶⁴]

Не, варта было жыць на свеце толькі дзеля адной такой хвіліны!

З задняга вагона з сыкам узлятае ракета. Першай ракеце адказвае другая — з бункера. Потым пачынаюць яны ўзлятаць яшчэ, яшчэ і ўсё далей, расшыраюць асветлены круг — праганяюць цемру ўжо на дзесяткі кіламетраў навокал. Удалечыні выразна відаць страшаўскія хутары, Гарадок, за імі нават — мільгае істужка Дзернякоў-скага лесу. Памалу ракеты ападаюць, і становіцца яшчэ цямней, чым было.

Робіцца нам страшна ад таго, што натварылі. Мы не ў стане вымавіць і слова. Потым страх пераходзіць у светлае пачуццё перамогі, і, калі зноў запанавала цемра, мы нібы прачынаемся. Бацька крычыць нешта, што прыблізна мае такі сэнс:

Вось вам, гады, ведайце нашых! Тады па-маладому бяжыць.

Гэтак жа лёгка кідаемся бегчы і мы. Бяжым, не чуем ног, нясёмся, як на крыллях, хоць кожны ў жудасным азарце сам сябе пытае: а што цяпер будзе?!

1

Бедныя нашы сяляне, да чаго ж яны засумавалі на свабодзе!

Некалькі дзён вёскі толькі і жылі так, бытта наступіла вялікае свята. Ніхто нічога не рабіў. Людзі збіраліся па хатах і соты, тысячны раз апавядалі адны адным, што здарылася ў Сухіх Багенцах з эшалонам.

Зноў з'явілася слова партызаны. Яго вымаўлялі паціху, крыху набожна, укладвалі ў яго сваю надзею і любоў. Часамі замест партызаны казалі проста — яны, а гэта азначала — дужыя, адважныя і ўсясільныя волаты.

Разбітыя вагоны ледзь не на суткі затрымалі рух на аднапутным участку чыгункі, і людзі цешыліся:

Аж рэйкі, глядзі, паржавелі!

Такога не было з пачатку вайны! Дзядзькі цяпер кожную ноч ішлі вартаваць пуць ды стараліся атрымаць участак бліжэй да Сухіх Багенцаў, каб сваімі пальцамі памацаць пакарэжанае жалеза, пры-несці жонцы, дзецям трэску ці вінт ад разбітых вагонаў. Нічога, што цягнік трапіўся паражняк, які выладаваў пад Ржэвам ці Вялікімі Лукамі свой смертаносны груз супроць Чырвонай Арміі ды вяртаўся за другім. Усе ўбачылі: вораг не такі і страшны, ёсць людзі, якія нават яго б'юць і яны знаходзяцца недзе побач.

Успышка народнай фантазіі ўжо не мела граніц.

Ах, Ма-анечка,— бажылася цётка Кірыліха маме,— я ж сама, дальбог, бачыла ўчора каля лесу мужчын са стрэльбамі і чырвонымі істужкамі цераз плячо! Прыходзілі да мае нявесткі вады напіцца. Яна адразу кінулася пячы яечню, каб накарміць іх, а тыя заявілі: «Не хочам! Усё, усё, дзевушка, сваё маем! Калі выходзіць ежа, даём па радзіву ціліграму ў Маскву, і вераплянам прывозяць нам, што толькі душа наша пажадае!»

Стары Кот хваліўся бацьку:

Учора ноччу бачыў іх на свае ўласныя вочы. Ішлі некуды паўз маю хату. Сабака падняў брэх, я адхіліў фіранку і выглянуў. Бытта цёмная сцяна лесу — мо полк, а мо і болей!

Пры такіх фантастычных апавяданнях нямецкая разведка, вядома, нічога не магла раздабыць. Нікога не арыштавалі. Толькі цяпер ноччу нельга было знайсці на чыгунцы мясціны без варты. Цягнікі сталі хадзіць памалу, іх можна было даганяць і пешшу.

Жыву па гумнах у суседзяў, чакаю выніку ад выбуху магнітнай міны, якую ўзяў Міцька. Бацькоў бачу адно вечарамі, ды і таго хапае, каб заўважыць,— мама хоць і ўстрывожана войкае, але радуецца, а бацька — ходзіць каралём. Шчаслівы і я. Ужо забыўся, што ў лагеры зноў буду сячы дровы Салвесю на кухню, займацца муштрай і спаць побач з занудай Кулешай.

У Гута-Міхаліне выгодна сабе ўладкаваліся партызанскія атра-ды. Кожны мае свой раён дзеяння. Ёсць атрады гродзенскія, ваўка-выскія, нават — наш, Свіслацкага раёна, з рэдакцыямі і рэдактарамі. I ўсе тырчаць за сто кіламетраў ад сваіх месц, а людзі, ад імя каторых яны там выступаюць, жывуць вось тут самі па сабе. Хочацца ўжо ляцець у Гута-Міхаліну і крычаць, каб атрады ішлі сюды, тут жа іх чакаюць! Ну і што, калі поўна гарнізонаў і малы лес — пабачце, што тут за людзі, чаго вартая адна цётка Кірыліха!

2

Настала поўнач, а Марчыкаў Мішка ўсё не гатовы. На пліце даварваецца мяса. Сярод хаты пыхціць самагонны анарат. Сам гаспадар з брызенту шые паходную торбу.

Мішку дапамагае новы сябар, Віктар, які ўцёк з палону і хаваўся дагэтуль. Белабрысы хлапец мае ад сілы дваццаць, а шчупленькая яго фігурка носіць знясілены ў лагеры арганізм.

Торба, ежа — зразумела,— злуюся на Марчыкавага сына.— Па якую халеру яшчэ і самагонка? З-за яе сарвём цэлыя суткі!

Ж'явічча ў лагер беж гасчынца? — шапялявіць ён.

Знайшоў падарунак!

Не веру, каб там у Гутаміхалінскім лесе былі ўсе нудныя цвя-рознікі, як ты!.. Тады ваш лагер распаўша б!.. Чакай, не хвалюйша так, праж пару гадзін накапае!..

[64] — Фэрэнц, дзе ты, што выдарылася? (ням.)