Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Ліха на яго, закалдаванае кола! Шчасце, што не стрэліў ля бара-ка ў таго немчыка. Калі б яшчэ забіў і салдата, то сёння сто галоў у Валілах развіталася б з жыццём, а я там ведаю і старога і малога.

Робіцца душна.

Пастраляюць, гады,— уздыхае нехта.

У Марчыкавай хаце надоўга запанавала цішыня. Чуваць, як кіпіць каструля з бульбай, як шыпіць вада на пліце. Паступова з Валіл нарастае гул паравоза.

Зноў на Усход прэ нешта, сволач! — заўважае Ігнат.

Вязе, мярзотнік, дзень і ноч: бомбы, самалёты, танкі, бензін! — бытта скардзіцца Васіль.

Ы-ы-ых, каб запусціць гранату ў каторую-небудзь цыстэрну, ото ж пайшло б вяселле! — з захапленнем кажа Міша.

Пачакай, яшчэ не час! Будзе слова і за намі! Пачне адступаць, як у васемнаццатым годзе, тады і запусцім,— супакойвае старэйшы з іх Альяш.

Што-о? — злуецца бацька.— Каму ты патрэбен тады будзеш! Цяпер адзін узарваны цягнік значыць больш для вайны, чым потым — тысяча! — бацька са злосцю ляскае дзверцамі пліты, ускоквае.

Нічыпар, не гарачыся! — заўважае Шыман.

Як не гарачыцца? Ты, Санька, падумай сам, што ён кажа! Калі немца пачнуць там перці на рыхтык, то каму будзеш ты пат-рэбен тады, га? Справяцца і без тваёй ласкі! Хіба няпраўда? Цьфу-у!

Мужчыны не мелі перад сабой таямніц, іх яднала супольна пражытае. Усіх прысутных, за выключэннем Мішкі, бацька ў свой час прыняў у падпольную кампартыю. Ён і цяпер для іх быў аўтарытэтам, як у часы буржуазнай Польшчы.

Вядома, грохнуць поезд цяпер штосьці значыла б! — чухае патыліцу Ігнат.— Гэта табе не стрэлка.

То ў чым справа? — ахвотна згаджаецца вінаваты старэйшы брат.— Можам зараз схадзіць і грохнуць. Думаеце, цяжэй будзе, як штрэйкбрэхераў з паліцыяй ганялі па лжных дзялянках у трыццапь трэцім годзе?

Ага, фраер! А чым ты яго грохнеш? — сумняваецца Шыман.— Так проста ўзарваць? Гэта ў іх там ёсць розныя міны, прылады...— паказвае Шыман на мяне.

Адно захаці, то зрабіць можаш усё,— з падкавырам кідае Альяш.— Памятаеш, як у дваццатым годзе, калі з-пад Варшавы адступала кавалерыя Гая і мы ламамі развалілі мост у Баброўніках, каб браневікі Пілсудскага стрымаць?..

Ну,— здаўся бацька.— Мне тады пінжак прастрэлілі... Але машыны не прайшлі...

Каменняў пакладзі на пуць, і то эшалон зваліцца. Або раскапай палатно...

Мужчыны дастаюць тытунь, пачынаюць курыць. Мне ж усё неспакойна. Ці не трапяць па штутгофскіх шматках немцы да Страшава? I чаму я, ідыёт, не прадбачыў гэтага?! Зрэшты, ліха яго ведала! У анучцы тол залазіў у вілку намертва, а ручнічок быў у самым эпіцэнтры выбуху. Хто мог прадбачыць, што тол парве сталь, а застанецца кавалак слабенькай палатніны?!.

Хлопцы, далібог, давайце сходзім на чыгунку, паглядзім, як лепш зрабіць! — пранануе Васіль.— Што мы трацім? Пройдземся адно сабе...

Можна і схадзіць.

Усюды варта цяпер!

А-яй, напалохаў, бытта не ведаю, як вартуюць нашыя людзі! — пакпіў Карповіч.— У Сухія Багенцы трэ, туды заўсёды не хапае вартаўнікоў, там яны ніколі не стаяць, бо крынкаўская станцыя зусім блізка.

Ум-гм! — ухваляе бацька, прыкурваючы ля печы ад вугалька, якога трымае агрубелай далонню.

Ён робіць глыбокую зацяжку.

У нас кураць тытунь моцны, я на адлегласці закашляўся, заплакаў і стараюся, каб ніхто не бачыў маіх слёз.

Трэба не заседжвацца доўга,— кідае бацька.— На тым тыдні праз Страшава праязджалі жандары. У адной хаце бачаць — агеньчык. Заходзяць, а там чатыры хлопцы рэжуцца ў падкіднога. Вывелі за гумны ды пастралялі.

Хто сюды пойдзе пад лес да Марчыка!

А чорт яго ведае, на бяду мала і трэба!

Мішка даядае бульбу з хлебам, запівае халоднай вадой з конаўкі і прыслухоўваецца.