— I я чуў, калі там гупнула! Нават — добра! Хлеў на ноч сама замыкаў!
Ракеты яшчэ пускалі!
I стралялі вельмі!
Ну і што, Нічыпар?
Стрэлку пашкодзіў!.. Ат, глупства! — бацька нядобра зыркае на мяне, і мая душа ўлазіць у пяткі.— Стрэлку праз гадзіну замянілі, а трох мужчын з Меляшкоў, што ў тым месцы вартавалі чыгунку, эсэсаўцы адразу арыштавалі!
От табе і на-а!
Яшчэ нейкія абгарэлыя анучы знайшлі ля рэек. Немцы паказваюць валілцам, дапытваюцца чые...
Каб лепш сядзеў у вілцы, тол я загарнуў у штутгофскі ручнічок — жоўты, у бардовую клетачку. Ахоплівае жах. Мне здаецца ўжо, што кожны немец пазнае палатніну.
Шматкі падабралі, але паспрабуй злаві яго!
Памінай як звалі!
Стары снег учарсцвеў, следу не дае...
Уцячэ-э хлопец!
Гэта так. Але ж калі ты ўжо ўзяўся за нешта, дык рабі дзельнае. Не выдавай сябе, не дражніся і людзей сваіх не падводзь!
З нетутэйшых! Свой бы не напаскудзіў!
Мо толькі што скінулі на парашуце, хлопцы, Яшчэ добра і не разгледзеўся, што да чаго!
I не наладзіў сувязі ні з кім!
Або трапіў малады хлапец, гарачы і легкадумны...
Няўжо меляшкоўцы не чулі, як падлазілі да пуці? Падрыў-нікоў мусіла быць пару чалавек, адзін не рызыкнуў бы!
Не чулі! Бо сядзелі ў стрэлачнай будцы і анекдоты брахалі. Думалі, калі на станцыі, то ніхто туды не адважыцца і пайсці.
Ля печкі ў цяпле добра і зубы паскаліць!..
Набрахалі на сваю галаву!
Немцы ўсіх мужчын у нас выганялі вартаваць чыгунку. Праз сто метраў на пуці ставілі чалавека. Такі вартаўнік адказваў галавой за свой участак. Кожны страшавец вельмі проста мог быць учора на ракавым месцы.
От табе цяпер і пайдзі на варту!
Нават маючы сувязь з партызанамі — падложаць незнаёмыя свінню, і будзь здароў!
Усе хвіліну маўчаць, перажываюць.
I што цяпер будзе з імі, Нічыпар? — ні то пытаецца, ні то шкадуе Волесь.
Не водаеш? — дзівіцца бацька.
Ведаю дасканала і я. Тры дзядзькі смяяліся апошні раз у сваім жыцці ўчора вечарам у будцы. Калі іх яшчэ ноччу не замучылі, то Асвенціма або Штутгофа ім не мінаваць. Успамінаю іхні бесклапотны смех, і робіцца ніякавата.
Выходзіць, не трэба было стрэлкі чапаць? Няхай сабе ездзяць спакойна і возяць на Усход, што ім уздумаецца?!.
Не трэба было і ўцякаць з лагера?.. У бядзе гэтых мужыкоў вінаваты я?!.