Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Добры...— ледзь чутна буркнуў я.

Ніна заглянула ў студню, пацягнула за ланцуг ад упушчанай банкі з малаком і запытала, шчыра зацікаўленая:

Доўга яна будзе гэтак у студні?

Банку з удоем мама пачала апускаць у студню нядаўна, і гэта была яшчэ навіна для суседзяў.

Гм... Пакуль не вымем,— адказаў я не надта ветліва. Да мяне вярталася раўнавага, а разам з тым астаткі ні то злосці, ні то жалю за паганьбаваныя пісьмы.

На гэтым я вычарпаў сваю крыўду. Узняў вочы і сабраўся пажартаваць, але ўбачыў, якая яна прыгожая, і анямеў.

Алёшка, хоць памры, трэба мне ў Гарадок падскочыць! — паскардзілася яна гэтак, бытта мы ніколі не злаваліся і разышліся сёння раніцой. Не сумняваючыся ўжо, што просьбу выканаю, дадала:

Дай свайго ровара на гадзіну!

Не толькі ровар, а ўсё, што меў, я гатовы быў ёй аддаць. На душы штосьці ўстрапянулася радаснае, але толькі на секунду.

Веласіпед жа не мой. Яго купілі бацькі і ніколі не давалі пра гэта забываць. I не таму, што былі скнары. Ён дастаўся ім, хутаранам-мужыкам, якія з эканоміі нават кожную запалку дзялілі на дзве палавінкі, не малым коштам. Вывесці машыну з сяней у іх на вачах? Тады не вяртайся дахаты. Я не ведаю, што рабіць. На падворку з'явілася мама.

Добры дзень, цётка Маруся! — кінула дзяўчына.

Мама не адказала — бараніла інтарэсы сыноў яна заядла і не надта прытрымлівалася этыкету. На твары Ніны лёг цень, але дзяўчына ўзяла сябе ў рукі, напомніла цішэй:

То выводзь, чакаю!

У мяне, відаць, быў вельмі жаласлівы выгляд. Ніна глянула, нібы спатыкнулася, і стала сур'ёзнай.

У хляве на розныя галасы завішчалі свінні. Адтуль выглянула мама і катэгарычна закрычала:

— Алёшка, не стой без работы, як слуп, калі ўжо прыехаў да хаты! Хутчэй дапамажы мне, бо карыта выб'юць з рук!.. Ксюля, каб на вас трасца, не дачакаецеся!

Шматгадовае паслушэнства бацькам выпрацавала ва мне цвёрды рэфлекс. Я паміма волі замітусіўся і таропка кінуў:

Іду!

Вочы Ніны раптоўна напоўніліся слязьмі. Яна сціснула вусны, нерашуча адвярнулася і пайшла, бытта спутаная, да каліткі. Хацеў ёй крыкнуць наўздагон, ні то апраўдацца, ні то паскардзіцца, ды словы заселі ў горле.

Пасля Ніна рабіла выгляд, што не заўважае мяне.

У нашай працавітай сям'і і малыя і дарослыя працавалі да знемажэння, а кожны мой крок і далей быў пад кантролем бацькоў. Ды каму ты пра гэта скажаш? I я сябе лічыў нешчаслівым, прыніжаным ды з-за гордасці Ніну абмінаў.

5

У першыя дні вайны на паўстанку завяз у балоце савецкі трактар. Абрыдла вечарамі сядзець упоцьмах, я пайшоў да машыны, каб раздабыць чаго-небудзь у лямпу. Убачыла са свайго падворка Ніна, прыбегла таксама. Я ўвесь абмёр: знайшла прычыну, каб пабачыцца?

Памыліўся.

Для яе фашысцкая навала — час, калі няма солі, мыла і газы, як звычайна бывала ў кожную вайну, а войн гэтых апошняе страшаў-скае пакаленпе перажыло аж пяць! Гэтак жа прыбегла б сюды да кожнага хлапца, калі б убачыла, што можна пажывіцца. Яна не прамінула нават начапіць новыя ленты ў свой капец пышных каштанавых валасоў ды абуць святочныя туфлі.

Поўзаў я тады пад трактарам, напаўняў сваю і Нініну банкі смярдзючай вадкасцю ды з горыччу назіраў, як Ніна далёкая ад таго, чым жыву я, а яе какецтва мяне ўразіла.

Далей і ўвогуле стала не да Ніны. Надышоў час, калі за дзень маглі пяць разоў арыштаваць і застрэліць. Пачалося маё знаёмства з Міцькам Высоцкім, і я не толькі ад суседзяў — ад бацькоў пачаў таіцца. Нібы скрозь сон стаў заўважаць брычку ля Настусінага плота, а ў аглоблях — адкормленага каня, які перабіраў канюшыну.

Сын Шусцікаў з Гарадка зачасціў да Настусі! — загаварылі ў вёсцы.

З Мікалаем Шусцікам я вучыўся ў школе. Аднойчы быў у яго дома. У бакоўцы перад іконай, як у царкве, гарэла лампадка. На падлозе кленчыў дзядзька Шусцік у кажусе і біў паклоны.

Карова хворая, бацька моліцца! — паведаміў сын ды павалок мяне на двор.