Не ведаю, ці маю права казаць.
Яшчэ хопіць...
Хлопцы сыплюць пытанні свае:
Спытайся, якой халеры яму ад нас трэба? Відаць, жыў сабе ў Германіі, як кароль, чаго сюды пёрся?
Чаму немцы напалі на нас?
I калі ўжо здадуцца?
I куды яны Тэльмана дзявалі?..
Ці чуў ён, што іх абкружылі пад Сталінградам?
Старанна перакладаю пытапні.
Тэльман — капут. Здацца? Гэтаму ніколі не бываць! — злуе афіцэр.— Вялікай Германіі яшчэ ніхто ніколі не паканаў! I на гэты раз пераможа яна!
Не веру сваім вушам. Пасля разгрому на Волзе пачуць такое ад палоннага?!.
Мэншэзкінд, вас жа на поўдні адагналі ўжо ледзь не на паўтысячы вёрст! — стараюся прагаварыць яму да розуму.— Унь, ужо Днепр месцамі фарсіравалі!
Нашы войскі зайшлі ў глыбіню Расіі на дзве тысячы кіламетраў, адступаць маем куды!
Раней ваша армія была свежай!
Цяпер у фюрэра ёсць сакрэтная зброя, мы вас ёю знішчым, як рудых мышэй!
Нас зноў уражаюць яго разважанні і ўпэўпенасць. Усе на хвіліпу змаўкаюць.
Пытайся, чыгровец, чаму яны паляць нашы вёскі, расстрэль-ваюць нявінных людзей?
На тое вайна! Расстрэльваем сем'і фэрфлюхтэ бандытэн, куклюкскланэн, бо яны не прытрымліваюцца законаў вядзення вайны: садзяць нашай арміі нож у спіну!
А мы клікалі вас сюды?
Вы па закону ваюеце? Вам не ў спіпу, а ў с... нож трэба ўсадзіць!
А-а, ...тваю маць, то мы — бандыты? Я табе — куклюксклана-вец, гад?!.
Пра законы вайны ўспомніў, калі прыпякло?..
Партызаны дружна кідаюцца на афіцэра з кулакамі.
Хлопцы, пакіньце яго жывым, ён жа вельмі патрэбен для нашага штаба! — не надта пераканаўча просіць рыжанькі камандзір.
4
Штурмфюрэр не вытрываў ігры ў фанабэрыю, стаіць ужо збялелы і паніклы. Злосныя хлопцы яшчэ бурчаць ды пачынаюць хто закурваць, хто пераабувацца. А мне ніяк не змяшчаецца ў галаве: трапіла такая штука!
Падлавіўшы момант, афіцэр звяртаецца да мяне зноў:
Галё, паслухайце! Скажыце, калі ласка, толькі праўду: што са мной зробяць там, куды вядуць?
Гляджу са здзіўленнем. Чалавеча, няўжо табе яшчэ не ясна?!. Нябось, добрая цаца з цябе. Колькі на той свет ты адправіў Паповак са старымі, дзецьмі, колькі хацін пусціў з дымам?.. Не адной карнай экспедыцыяй кіраваў недзе і падпісаў спіскі на расстрэл, а яшчэ сумняваешся!..
Перакладаю яго пытанне сябрам. Хлопцы ўважліва яго разгля-даюць, бытта першы раз бачаць, і думаюць прыкладна гэтак: такі ладны і відны, з гэтакім разумным і інтэлігентным тварам — з «куль-турнай нацыі», а вось хутка будзеш адубянелым трупам у варонцы ад авіябомбы, якую твае сябры скінулі за лагерам у блакаду яшчэ летам, і крумкачы будуць дзяўбці, выбіраць з цябе смачнейшыя кавалачкі.