Валяць зноў партызаны. Тыя, што выходзяць з лагера, сунуць пружыніста, бадзёра, з чырвонымі тварамі, у ладных кажушках. Назад валакуцца абшарпаныя, пашарэлыя, няголеныя і прыгорбле-ныя — ледзьве перастаўляюць ногі. Толькі свецяцца ў іх вочы ад таго, што нарэшце яны — у мэты.
3
Пад вечар якаясьці група зноў вядзе немца. Ён крочыць са звязанымі рукамі, і постаць яго ў доўгім і вузкім шынялі вылучаецца яшчэ здалёк. На левай пятліцы высокага каўняра — два змяіныя зігзагі. На правай — кубікі.
Эсэсавец!!!
Ф-ф-ф, брато-очкі, пусціце да агню-у!— бягуць да нас хлопцы.
Новыя людзі абступаюць вогнішча. Вочы іхнія гавораць: во, палюбуйся, якую мы злавілі птушачку! Немец спыняецца зводдаль, глядзіць у лес і прыкідваецца, што мы для яго не існуем.
З цікавасцю яго азіраю.
Цёмна-русы атлет без шапкі, з запечанай крывёй на лобе. Вопратка на ім ужо прымятая, страцілі бляск і боты. Такіх я добра ведаю ў іхнім кодле. Гэты — у чыне штурмфюрэра. Па колькасці кубікаў амаль як штандарт-фюрэр Гоппэ са Штутгофа. Грозная форма і чын аніяк не вяжуцца з тым, дзе знаходзіцца.
Хлапец з санітарнай сумкай на баку разрывае індывідуальны пакет, спрабуе завязаць немцу раны. Палонны скідвае бінт, топча і лямантуе:
Вэг, фэрштынктэ русішэ швайнэрай! Вэг, куклюкск-лянэн!
От, сволач! — кажа да мяне санітар з захапленнем, што ў палон узялі вось якую бэстыю.— Гэтак фандабычыць усю дарогу!
Яшчэ і брыкаецца!— не ведаю, што адказаць.— Дзе вы яго ўзялі?
На Брэсцкай шашы,— хваліцца порсткі рыжы камандзір групы.— Цэлыя суткі вартавалі ў засадзе — снег пад намі растапнеў да самай зямлі! Падлавілі з машынай. Звязалі, дык хацеў разбіць сабе галаву аб дрэва, ледзь я адвалок!
Партызаны прагна кураць і каўкаюць гартанямі, нібы ў спякоту п'юць ваду, змораныя смагай. Нялёгка, відаць, дастаўся бедным трафей.
Гляджу на палоннага і не надзіўлюся. Памалу прытамнею. От дзе спаткаліся!..
Ну, паважаны пан штурмфюрэр, як гэта здарылася, што вы, «гэрэнфольк», трапілі да нас, «унтэрмэншаў», у рукі? — пытаюся кплі-ва ў афіцэра на яго мове.
Немец уздрыгвае.
Дык ты ўмееш па-іхняму лапатаць? — дзівяцца партызаны.
Крыху.
Спытайся, як яго зваць!
Франц Крыгер,— кідае мне эсэсавец ужо не так вынёсла.
На вочы трапляе Меер, які самотна стаіць пад сасной.
Няўжо табе не цікава? — крычу.— Хадзі да кампаніі!
Хлапец не слухаецца, вочы яго гараць.
Раптам да мяне даходзіць, у чым справа. На хвіліну губляюся. Ліха на яго, ці гутарыў бы з ім так спакойна я, каб і маіх бацькоў пастралялі?.. Зрэшты, мо вось такі тып у Штутгофе даваў каманду прыкончыць Валодзьку, а я тут яшчэ з ім міндальнічаю!
Як па бацьку? — удакладняе камандзір.
I пытаць не буду. У немцаў няма звычаю называць людзей яшчэ і па бацьку.
Няўжо-о?!—дзівяцца хлопцы.— А як—адно імя называюць?!.
Эсэсавец і хоча ўтрымаць фасон, і яму карціць пра нешта спытацца. Нарэшце не вытрымлівае, звяртаецца да мяне:
Скажыце, доўга будуць мяне весці?