Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

А хіба я ў ім быў?.. Я ж не служыў у арміі, не прымаў прысягі, а слова «палон», наколькі я разумею, мае адносіны да вайсковых. Выходзіць, да палону я яшчэ нават не дарос, чаму ён гэтак гаворыць?

Са Штутгофа ўцёк! — уздыхаю.

А што гэта такое? — злуецца ўжо ён.

Лагер смерці.

Дык ты, кажаш, уцёк з лагера смерці?

Як бачыце...

А чаму ж ты ў ім не загінуў, як іншыя? — яхідна бліскаюць яго карыя вочы, бытта ён злавіў мяне на ашуканстве.

Табе прыемна было б бачыць мяне мёртвым? Ты вар'ят, ці што? Навошта мне гэта кажаш?! Да чалавека адчуваю непрыязь.

Тым часам ён, як вучня, які не вывучыў урок, цягне мяне за язык далей:

Гавары, я слухаю!

Бо там я,— пачынаго тлумачыць,— бо неяк так... Бо маці пачкі нам з сухарамі...

І раптам бачу — дарэмныя мае намаганні! Перада мной сядзіць самаздаволены і надта ўпэўнены тып, які да таго яшчэ і злы ды нечым раздражнёны. Што яму да складанасці жыцця ў Штутгофе?

Маё існаванне зноў пад пагрозай.

Успамінаюцца словы п'янага разведчыка: «Пускаюць у расход». На мне аж шорхне скура. Чорт на яго, куды ж я трапіў. Гэта непаразуменне! — хочацца закрычаць на ўвесь лес. Я скоранька дастаю лапінку з лагерным нумарам, чырвовым вінкелем і лацінскай «R». У кішэні — паперка з гімнам смертнікаў Штутгофа, дастаю і яе, кладу на стол. Яшчэ сцягваю бот, паказваю фіялетавыя плямы ад флегмоны на назе.

Ве-едаем усе гэтыя штучкі шпіёнаў — вучаць вас фашысты па вышэйшаму класу там!

Чалавек са злосцю кідае ў печ лапіну, паперку з песняй, і цяга падхоплівае іх у сярэдзіпу.

Думаеш, паверу, бытта ты гэтак свабодна праехаў па Германіі? Так бы ўсе паразбягаліся адтуль! Перастань заліваць байкі пра белага бычка!

Я бачу, як агонь у печцы пажырае штутгофскія атрыбуты, але — не да іх.

У бакавой кішэні ляжыць схема чыгунак Прусіі. На ёй — няроўныя і яшчэ свежыя краі ад нажа. Бяруся за кішэню.

Стоп! Які сэнс паказваць і яе гэтаму глухому тыпу? Бяссільна апускаю руку. Ад крыўды не магу вымавіць нават слова. Ледзьве праглынаю сліну.

Чалавек бачыць мае слёзы, кідае:

Не плач, не паможа. Масква слязам не верыць! Гэтую фразу я тады пачуў першы раз. Ох, як ненавіджу яе з той пары. Веру, яе прыдумалі нядобрыя і злыя чыноўнікі мо яшчэ ў часы татарскага іга, людзі павінны яе забыць, як мат.

Я і пе плачу... і гавару праўду... Мяне добра ведае ляснік Карповіч з Грыбаўцоў...

Яшчэ трэ прыглядзецца і да твайго лесніка!

Скарыпін добра ведае Карповіча...

I да Скарыпіна мы прыглядзімся!

Гэ, ты падазраеш і яго?!.

Усе вы недалёка адышлі адзін ад аднаго!

Адразу робіцца лягчэй. Чуваць, як трашчаць яловыя сучкі ў печы ды гудуць дровы. Ад штутгофскага нумара і паперак там няма ўжо і следу.

Чалавек плюе сабе на пальцы, гартае нейкі сшытак, а я гляджу на яго з пагардай. Вядома, ты праз Германію, дубіна, не праехаў бы гэтак!.. Ух, як цябе ненавіджу!