Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Хіба можна знайсці больш бяспечнае месца для начлегу? — пераконвае мяне Іван.— У цэлым свеце такога не знойдзеш! Застанешся ў нас!

Мне неяк незвычайна, што ў роднай мясціне цяпер я бытта лішні і тое, што прапануе Антончык, я цяпер павінен лічыць за вялікую паслугу.

Горла сціскае спазма — якія Антончыкі блізкія людзі!

Гаспадар кладзе мяне ў ложак паміж сабой і жонкай. Накры-ваемся адной ватняй сцёганай коўдрай — Маньчыным пасагам. Я нават памятаю, як Манька выходзіла замуж і гэтую коўдру п'янава-тыя сванькі везлі на куфры, а мы перапынялі на могілках фурманку ды патрабавалі выкуп. Пад тоўстым пакрывалам робіцца горача. Мне яшчэ і сорамна. Баюся паварушыцца, каб не дакрануцца да тоўстай ды гарачай, як печка, Манькі. Прыдумаў жа Іван — лепш было ляжаць у трубах на скразняку!

Паступова прывыкаю і да гэтага. Пачынаю шэптам выкладваць прыгоды. Часамі чуваць, як на кухню заходзяць немцы. Яны пстры-каюць там ліхтарыкамі, шукаюць свой журнал, потым грэбаюць па стале адубянелымі пальцамі — шукаюць аловак, ставяць подпісы,— тады шаптаць перастаю. Кешкаюцца і ўздыхаюць салдаты дзве-тры хвіліны. Затым немцы лаюць службу, свой лёс, вайну. Яшчэ па разу цяжка ўздыхаюць ды бразгаюць на кухні дзвярыма. Наступае цішыня зноў, і мы застаемся ўтраіх, калі не лічыць Маньчыных дзяўчат, якія спяць асобна.

Я працягваго свае гісторыі. Не заўважаю, калі морыць сон.

4

Раніцой Антончыха пабегла да бацькоў. Першай з'яўляецца мама. Яна бытта патанчэла, памаладзела нават за гэты час.

Ну, дзякуй богаві, хоць ты ўжо вярнуўся з пекла! — пацалаваўшыся, ускрыквае яна.

Па ўстрывожаных вачах, па тым, як яна хоча паказацца ўзра-даванай, я добра разумею, што ў сапраўднасці зусім не «дзякуй богаві». Мама яшчэ не ведае — радавацца ёй ці плакаць.

Расказаўшы пра Штутгоф, я пытаюся:

А што ў вас новага?

Усё тое ж самае, сынок...

I раптам ні з таго ні з сяго мама мяне ўпікае:

А твая Нінка выйшла замуж!

Спалохана ўзнімаю вочы. Манька зыркае на яе з папрокам, бытта гаворыць: навошта вы яго адразу так, цётку?!.

Выйшла! Адразу пасля таго, як вас забралі,— мама тлума-чыць ужо як бы мякчэй, са спачуваннем і ўздыхае, бытта назаўсёды ставіць кропку над пытаннем, якое яе непакоіла.— За таго самага паліцая з Гарадка...

З недаўменнем гляджу на яе.

За Шусцікавага сына, Мікалая, ты яшчэ з ім вучыўся...

Мама новага мне не сказала. I яна заўсёды была ворагам Ніны і яе сям'і. Выхаваны ў падпарадкаванні бацькам, я перад імі ніколі не падаваў і выгляду, што мяне з Нінкай нешта злучае. Стараюся не падаць выгляду і цяпер, але па целе разыходзіцца жудасць ад таго, што мне напомнілі непапраўную страту.

Не час цяпер для такіх перажыванняў! Зараз жа бяру сябе ў рукі.

Гэтым часам рассвітала. Чыгунку ўдзень не ахоўваюць, і немцы ў Антончыкаву будку аж да вечара зайсці ўжо не могуць. Прыбягае і бацька. Іванава жонка зашчапляе з сярэдзіны дзверы, і ў нас адбываецца нарада.

Міцька Высоцкі цяпер з хлопцамі дзе? — пытаюся нарэшце ў бацькі пра тое, што мяне найбольш цікавіць.

Забілі яго.

?!.

-— Што, хіба яшчэ не пры табе?

Як — забілі? — мярцвею.

Папаўся, і забілі.

Хто?

Яшчэ пытаеш!