Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Расчараваны кат зняў пятлю, піхнуў брата ў бок:

Злазь з табурэткі!

I толькі цяпер да Валодзькі дайшло – яго вешалі, не павесілі і вешаць, мабыць, не будуць ужо.

У зале запанавала цішыня. Чакалі, што загадае рабіць далей начальнік. А той усё курыў і думаў.

Пяцьдзесят плётак! — раздражнёны шпурнуў ён папяросу аб цэмент і вылецеў з залы.

Давай!— буркнуў Зялёнка ды лоўка паваліў Валодзьку на козлы.

Раменная плётка са свістам працяла паветра і апякла брату цела. Валодзька застагнаў, боль быў адно крыху мацнейшы за той, якім гарэла ўсё цела.

Два! Тры! Чатыры!..— з выдыхам лічыў уголас кат ды з усяе сілы ўзмахваў плёткай.

Валодзька чуў, як Зялёнка далічыў толькі да адзінаццаці...

5

Прыйшоў ён да памяці, і першае, што адчуў, была крыўда на брата, хоць яшчэ не разумеў, дзе ён і што з ім. Навокал — поўная цем-ра. Ног не выцягнуць, перашкаджаюць сцены. Паспрабаваў Валодзь-ка ўстаць і ўдарыўся галавой аб бетон. Сцены мокрыя, слізкія і халодныя.

«Газкамера!» — жахнуўся ён ды пакрыўся ўвесь халодным потам.

Пашарыў рукамі па сценах, знайшоў дзверцы. У газкамеры яны з гумовай пракладкай, нібы ў халадзільніку ў каўбасным цэху, а тут — няшчыльныя, з грубага жалеза, якія бываюць у клетках заапарка.

Няўжо запіхнулі ў крэматорную печ?

Прыйдзе змена арыштантаў, уключаць фарсунку, абальюць яго мазутам, падпаляць, і толькі некалькі клубкоў чорнага дыму выйдзе праз квадратны комін...

I хоць Валодзька сам працаваў ля гэтых печаў і ведаў дакладна, што яны падоўжныя, разлічаныя на восем трупаў кожная, а яго ка-морка цесная і для дваіх, але сам сабе не паверыў. Брат устрапянуўся тымі рэшткамі сілы, якія яшчэ ў ім цепліліся, ды пачаў з усяе моцы барабаніць у дзверцы.

Неўзабаве яны адчыніліся з грукатам, а яскравае святло з калідора асляпіла. Брат паспеў заўважыць, што знаходзіцца ў арышце, у адным з каменных мяшкоў памерам з кубічны метр.

Чаго трэба? — зараўло разгневанае мурло рыжага і заспанага вахмана.

Валодзька не знайшоўся што яму і сказаць.

Ну, чаго барабаніў?

У туалет...

Што-о, сярод ночы цябе павяду-у?.. Мо яшчэ ў рэстаран захочаш?! Марцыпанаў падаць?!. На табе туалет, фэрфлюхтэ! — фашыст выцяў Валодзьку ботам і ляснуў дзверцамі.

У каменным мяшку зноў запанавала цемра. Але Валодзька як бы ашалеў з радасці. Не газкамера! Вешалі — не павесілі! Білі — не забілі! Будзе жыць?!.

1

Мне, як сказала жанчына ў бараку, і праўда шанцавала, хоць такую сустрэчу, як, напрыклад, на мосце, буду памятаць да смерці.

Выпадак у бараку насцярожыў мяне і збіў самаўпэўненасць. Сыходжу з асфальту, пачынаю прабірацца ўздоўж дарог, абыходзіць вёскі і хутары. Снег растапнеў, хавацца цяпер лягчэй. Калі хто ідзе насустрач, кладуся на раллю і зліваюся з цемрай. У мяне і так цяжкія чаравікі з падэшвамі, зробленымі з двухцалёвай дубовай дошкі, цяпер жа на іх наліпла мо па пуду гліны — ледзь перастаўляю ногі. Стаміўся насмерць, а прайшоў усяго кіламетраў з пяць.

Нарэшце спыняюся ў бяссільнай злосці. Трэба дабрацца да якой-небудзь станцыі, зашыцца ў вагон ды ехаць, інакш — загіну за месяц такога чарапашага тэмпу!

Выбіраюся на мар'ембургскую аўтастраду, абскробваю з чараві-каў гліну і крочу далей. О! бытта ўзняўся на крыллі, так стала лёгка.

Хутка, аднак, змарыў і асфальт. Месяц заходзіць. Неба завалак-вае суцэльнымі хмарамі, марасіць нейкая макрэнь. Цемрадзь, што не прачытаць указальніка па развілцы. Разбірае абыякавасць і атупленне.

У такім трызненні знаходжуся, мабыць, доўга. I раптам чую — паравозныя гудкі: наперадзе станцыя!.. Ужо вылучаю нават гудок манеўравага паравоза — тонкі, чысты, насцярожаны...