Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Ні з кім, гэр шэф...

Дзе твой брат?

Адкуль я ведаю! Я адразу сказаў вахману, калі ўбачыў, што няма Алекса, спытайце ў яго, калі не верыце!

Гоппэ падскочыў, нібы ўджалены, пачаў лупцаваць Валодзьку кулакамі, нагамі і крычаць:

Кажы, свіння ты!

Кажы, ну!— дапамагаў рапартфюрэр.— Ну, скажаш, надумаешся?!.

Будзеш гаварыць, мяшок бруду?

Адчуваючы, што трэба немцу даць магчымасць сагнаць злосць, Валодзька цярпеў, стараўся засланіцца рукамі і не ўпасці.

Начальнік хутка засопся.

Пакіньце яго мне, штандартфюрэр! — са спачуваннем да высілку свайго шэфа прамовіў Арно Хэмніц.

Ану! Але так дай, каб аж вада ў задзе закіпела! — дадаў ён сваю любімую прымаўку.

Jawohl, Herr Standartenführer![⁵³]

I Арно пачаў выслужвацца. Ён біў Валодзьку кулакамі, кантам фанернай папкі, ботамі і крычаў:

Гавары, смярдзючая руская свіння! Гавары, інакш буду з жывога скуру здзіраць, як з сабакі на жывадзёрні!

Рапартфюрэр у лагеры слыў маўчуном, а тут яго прарвала, ён знаходзіў усё новыя і новыя параўнанні. Валодзька то падаў, то ўсхопліваўся, хаваў вочы і нос. Гоппэ выціраў белай, як снег, хусцінкай змакрэлы лоб і шыю, глядзеў на допыт ды штосьці меркаваў. Раптам кінуў:

Павесіць!

I толькі цяпер у канцы залы брат убачыў шыбеніцу, а ля яе — табурэтку. Зялёнка падвалок яго да шыбеніцы, узвёў на табурэтку, пачаў разматваць чорны шнур. Валодзька глядзеў на яго падрыхтоўку бытта старонні.

Вось Зялёнкавы пальцы з белымі варсінкамі пачалі маніпулі-раваць перад яго носам, спрытна вязалі пятлю. Валодзька гэты шнур пазнаў.

У блоках летам аб'явілі: у каго знойдуць запалкі, таму — смерць, а хто пра іх заявіць — атрымае буханку хлеба. Два вясковыя хлапчукі выдалі старога паляка, які бытта хавае запалкі і збіраецца падпаліць барак.

У нядзелю якраз Валодзька грэўся на сонцы пад сцяной і з жа-хам касіў вочы на маладых гіцляў, якія адрывалі ад буханкі кавалкі ды прагна глыталі не разжоўваючы. Увесь лагер ведаў, што ў гэты мо-мант вешалі ў таямнічым Зялёным доме няшчаснага паляка. У галаве не магло змясціцца, што такую агіднасць зрабілі свае арыштанты, з якімі ён пражыў пару месяцаў ды, здаецца, нічога кепскага за імі не заўважаў. Адпраўка ў газкамеру гэтак брата не кранула б. У Валодзькі пачалі дробненька выстукваць зубы.

Аднекуль тады з'явіўся Зялёнка са шнуром у руках. Стаўшы на-супраць, кат з цікавасцю паўзіраўся на маладых даносчыкаў. Валодзька тады і прыгледзеўся да славутага шнура. Чорны. З шаўка-вістым бляскам. У нашым Страшаве дакладна такім хлопцы падпяра-звалі вышытыя каіпулі ў святы. Валодзька адразу здагадаўся аб яго прызначэнні. Пакуль Зялёнка перад ім стаяў і нібы грэў шнуром рукі, нібы яго лашчыў, Валодзька ад яго не мог адвесці загіпнатызаваных вачэй.

Цяпер жа брат адчуў той шнур на шыі. Гэта быў ужо змяіны дотык халаднаватай і аслізлай вяроўкі — ад ног да галавы прабегла па Валодзьку нібы электрычная іскра.

Апошняе тваё слова,— заявіў Гоппэ, зашпільваючы пад барадой кіцель.— Куды ўцёк брат?

— Не ведаю...

З кім вы мелі сувязь, з чыгуначнікамі, прызнавайся?

Кажы хутчэй, ну?!— віскнуў рапартфюрэр і падступіўся з кулакамі.

Хто вам дапамагаў?

Ніхто...

Гоппэ ўскочыў на лаву, ударыў Валодзьку ботам так спрытна, што той не паспеў адхіліцца.

Адпусціць! — кінуў Зялёнку, ступіў зноў на цэментавую падлогу ды пачаў закурваць.

[53] — Так точна, gан штандартфюрэр! (ням.)