Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Валодзька зразумеў: калі Люкембах зрабіўся такі добры, значыць, брату ўдалося ўцячы. Каб злавілі, ён першы пераламаў бы абод-вум нам чарапы з-за прынцыпу: не ўмееш — не бярыся.

Заступніцтва бандыта Валодзьку кранула. Першы раз за вечар ён заплакаў.

У Штутгофе Люкембах загадаў арыштантам вывалачы пабітага з вагона і паставіць на ногі.

— Не звалішся? — пацікавіўся бандыт.— Калі хочаш, каб цябе не дабілі,— ідзі! Ідзі! Не можаш? I ўсё роўна — ідзі!

Перад лагернымі варотамі іх чакаў Арно Хэмніц — доўгі сухарлявы немец з фанернай папкай, былы швейцар гасцініцы, а цяпер лагерны рапартфюрэр[⁴⁸]. Побач стаяў чарнявы мужчына — камендант лагера Роппэ. Чапляючы нага за нагу, у галаву калоны памчаў шарфюрэр ды пачаў рапартаваць пра выпадак:

Гэр командант, дакладваю пакорна, што...

Закрый свой паршывы рот, супольнік уцекача! — абарваў яго Гоппэ.— Не хачу цябе слухаць, старое карыта!

Так точна...

Хто табе дазволіў браць рускіх у «аўзэнкомандо»?

Ніхто, гэр штандартфюрэр!

Здаць зброю дзяжурнаму і пад арышт! Заўтра я да цябе, падраная ты галёша, дабяруся, пачакай! З гэтага моманту ты болей не шарфюрэр, а — разжалаваны ў радавыя, гэта сабе заўваж для пачатку! Будзеш ты вошай цяпер карміць у акопах, падла смярдзючая!

Раззлаваны камендант лагера ўжо звярнуўся да атрупянелых вахманаў:

I вам гэта так не пройдзе! Вы мяне папомніце, дармаеды паршывыя! У эсэсвафэ патрэбны людзі пільныя і цвёрдыя, а не такія разявы ды слізнякі!.. Вам бы коз на выгане пасці!.. Аднак вы добраахвотна начапілі сабе чарапы на пятліцы, ды пад прысягай я сам вам уручаў наладаваную зброю!.. Толькі вы надта ж хутка за-быліся, што трэба не варон лавіць, а кожную секунду памятаць пра ворагаў фюрэра і вялікай Германіі ды сумленна выконваць свой салдацкі абавязак!.. Вы дазволілі ўцячы нейкаму смярдзючаму руска-му?!. За гэта ўсе вы паплоціцеся, можаце быць упэўненыя! Крывавымі слязьмі паплачаце на Усходнім фронце — сам пастараюся, каб вас заслалі ў самае паршывае балота. А цяпер — прэч з маіх вачэй, вы, тупыя пні, мяшкі аслізлага гною!

Шарфюрэр з вахманамі папляліся да дзяжурнай будкі.

Пакінь яго! — загадаў Гоппэ Люкембаху, паказваючы на Валодзьку.— Астатніх — у барак!

Перад блокам роўнымі калонамі на чале з «блёкэльтэстэ» стаялі на «смірна» тысяч з пяць арыштантаў ды слухалі выбух гневу свайго начальніка. Калі пратрымаць іх так цэлую ноч на двары, заўтра рабочыя каманды не выканаюць нормы нарадаў.

Вольна! Усіх адправіць спаць па блоках! — неахвотна кінуў ім праз калючы дрот Гоппэ ды пакрочыў у будку, куды яго паклікалі да тэлефона.

Валодзька не чуў, як тысячы людзей уздыхнулі з палёгкай ды ламанулі ў дзверы. Ён усё стараўся ўстаяць на нагах.

4

Камепдант выйШаў з будкі крыху ўжо супакоены.

Немцы павялі Валодзьку праз лес, Хэмніц і Гоппэ трымалі ў руках пісталеты. Валодзька чакаў — вось-вось стрэляць яму ў паты-ліцу. Гэтыя кусты, дрэвы ён бачыць апошні раз у жыцці — інакш чаго адводзяць ад лагера, у «рэвір» даставіў бы і Люкембах...

Паказаўся стары лагер, яны крочылі ў яго. Немцы аб нечым гаварылі між сабой. Валодзька іхшою мову ведаў не горш за мяне і прыслухаўся.

З Тыгенгофа званіў камандзір «гундбатальёна»,— казаў камендант.— Нарэшце сабакі ўзялі след!..

— Цудоўна, гэр командант! Мажліва, да гэтай пары ўжо схапілі!..

Пазвоняць адразу і з дзяжуркі прышлюць нам пасланца!.. Далёка зайсці ён не можа! — супакойваў сябе ўслых Гоппэ.— Зіма, снег, лагерная вопратка... Сабакі застояліся, нюх маюць востры — з-пад зямлі дастануць!

Так точна!— пацвердзіў рапартфюрэр.— Дзіўна, гэр коман-дант,— рускія кожны раз гінуць, аднак усё ўцякаюць — і не навучыць іх нішто!

Гэта тлумачыцца вельмі проста! Непаўнавартасцёвыя як людзі, як раса,— тонам філосафа павучаў Хэмніца яго шэф.— Чым больш прымітыўная жывая істота, чым ніжэй ступень яе біялагічнага развіцця, тым меншае значэнне для яе мае вопыт, логіка, тым лягчэй пераносіць яна мучэнні, нягоды і смерць. Элементарная ісціна!

Так точна, гэр командант!

Валодзьку стала яшчэ болын страшна.

Паказаўся «рэвір». Не лячыць жа вядуць?!. Хіба — туды?!

[48] Эсэсаўскі унтэр-афіцэр — галоўны ў час пераклічкі.