Ужо-о?!
Учора выдалі новае адзенне.— Тут Рыхард без запінкі і нават без акцэнту, чыста па-нашаму ды з пачуццём мацюкаецца: — Нейкі сабака ў мяне спёр шынель!..
А ты думаў, толькі табе фарсіць? — рагачу я.
Цэлую ноч мы з ім успамінаем свае прыгоды, дзелімся ўражаннямі.
Раніцой са штаба да гумен падаюць з дзесяць магутных «студэбекераў». З паўтысячы немцаў, французаў, бельгійцаў, якія партызанілі ў Беларусі, запаўняюць машыны. У адзін кузаў падсаджваю я і свайго Рыхарда. Праводжу з зайздрасцю: сам-то яшчэ ў Маскве не быў.
3
Рабіць няма чаго, і ў першыя суткі пасля злучэння высыпаем мы на страшайскую вуліцу ды дзівімся.
Ля шымановага гумна былыя паліцаі пад канвоем рыхтуюць; лагер для ваеннапалонных.
На захад імчаць касякі штурмавікоў са сваім смерцяносным ладункам па-ранейшаму, але ўжо цяпер баі так далёка, што выбухі чуваць толькі ноччу.
Па тракту ўздымаюць пыл танкі, прыкрытыя брызентам «кацюшы», цягачы валакуць сотні даўгаствольных гармат...
Побач са мной у маўклівым захапленні стаіць некалькі партызан. Усе мы думаем, што са сваёй слабенькай зброяй у параўнанні з гэтай сілай мы былі вартыя жалю.
Галё, хлопча! — кідае мне маладзенькі лейтэнанцік з юркага «віліса».— Хадзі, хадзі сюды!
Шафёр раптоўна спыняе машыну, і юнакоў-афіцэраў у адкрытым кузаве здорава кідае ўперад. Яны бяспечна, як турысты, рагочуць.
Падыходжу да таго, каторы мяне клікаў.
Пакажы, пакажы, якой маркі?
Я і не згледзеўся, як ён спрытна зняў з маёй шыі бінокль, і вось Марусін падарунак ужо ў яго на грудзях гойдаецца.
Вася, паехалі! — кідае шафёру.
Машына рванулася.
Ха-ха-ха-ха! — нясецца з «віліса» здаволены смех.
Секану па калёсах з аўтамата зараз! — першы прытомнее Папроцкі ды кідаецца да хаты.
Іншыя таксама бягуць за зброяй, але «віліс» ужо далёка.
I трэба ж было выйсці на вуліцу з голымі рукамі. Афіцэры нас палічылі за вясковых дармаедаў, адкуль ім ведаць, што мы — партызаны.
Адставіць, хлопцы! — кажу я.— Бінокль ім яшчэ патрэбен, мне ён — ні к чаму...
Гэты выпадак дае мне адчуць на вопыце: цяпер я не той, кім быў. Мне сумна і чагосьці шкада.
4
Я сабраў атрад на могілках у Гарадку, каб урачыста пахаваць нашых хлопцаў, якіх папрывозілі з лесу. Частка партызан выстрайваецца над свежымі магіламі для салюта. Усё гатова. Чакаем толькі падвод з трунамі.
Нарэшце ў канцы вуліцы паказаліся і фурманкі.
З усіх мацярок самай нешчаслівай здаецца мне Храноўшчыха. У лясах загінулі адзін за адным яе муж і два сыны. За Шурку адчуваю сябе страшэнна вінаватым. Ох, каб можна было падысці да яе ды ва ўсім прызнацца. Толькі ж, калі даведаецца, што сын загінуў ад кулі сяброў, старой будзе цяжэй. Аднак усё роўна трэба беднай сказаць хоць пару слоў уцехі.
Мяне ўсяго разбірае страх, калі падумаю, што стану гаварыць і як буду глядзець ёй у вочы. Як бедная Храноўшчыха перажыве пахаванне апошняга сына?
Падводы спыняюцца перад варотамі. Адразу навокал іх збіраецца сотні дзве гарадоцкіх баб. Восем партызан разрываюць натоўп, становяцца па чатырох, нясуць да варот дзве труны. За імі чэпаюць згорбленыя бацькі Русіна Толіка і старая Янкевічыха.