Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Што ў вас там, Міцька? — пытаюся нездаволены.

Знімай хлопцаў! Ад Вайцяхоўскага прывезлі повы загад: мост на Супраслі ні ў якім выпадку не ўзрываць — неўзабаве патрэбен будзе! Трэба захаваць яго цэлым для нашай арміі!..

Хлопцы з абурэннем заварушыліся на паравозе, і толькі цяпер можна бачыць, колькі іх там наліпла — мурашнік.

Да мы ж ужо сабраліся! — пакрыўджана крычаць.

Палову дарогі праехалі!

Бо-ольшую палову!

Цьфу-у, халера, не дадуць і развярнуцца!

Э-эх!..

А з паравозам — што, немцам пакінем? – з абурэннем пытаецца Папроцкі ў мяне. Ён у нас галоўны мінёр. Аберагаючыся ад куляў, ён да апошняга моманту павінен быў знаходзіцца пад аховай сталёвых сценак паравоза.

Хлопцы, бяром гэтую бестыю на плечы, валачом у Каралёўскі лес! — кпяць партызаны.

На тол і закладвай пад топку! – Міцька падае Сяргею пакет.

Колькі яго тут!— дзівіцца Папроцкі,— Чаму не ўсе сто дваццаць кілаграмаў?

Табе — што, феерверк хочацца надта паглядзець? — крычыць на партызана камісар.— Разнясе ўшчэнт машыну і дзесяць кіло! Рэшта прыдасца на паязды!

Сяргей, не таргуйся! Тры мінуты на мініраванне! — камандую.— Разматвай бікфорд!

Ад расчаравання не ведаю, што і рабіць. У той жа час з мяне бытта знялі цяжкія камянюкі. Пачынаю адчуваць расслабленне ад таго, што над хлопцамі не вісіць небяспека.

Я з палёгкой уздыхаю.

5

У Каралёўскім лесе затаілася мясціна, названая Перацёсамі. Там ля безыменнай рэчачкі, пад векавымі соснамі ды амшэлымі елкамі, туліцца братняя магіла. Яе моцна прысыпала ігліцай, дубовы крыж спарахнеў. У магіле пахаваны шэсцьдзесят чатыры беларускія і польскія паўстанцы з часоў Кастуся Каліноўскага ды Валерыя Урублеўскага.

Пастушкамі мы бегалі ў Перацёсы да пакалечапай сасны шукаць захаваны скарб. Дырэктар гарадоцкай сямігодкі Юзэф Брыль вадзіў на экскурсію. Ён расказаў гісторыю гэтай мясціны.

Адзін Пілатоўшчынскі дзядзька ўзяўся за сто рублёў прадаць групу. Селянін наладаваў воз саломы, пасадзіў паверх сына ды паехаў у лагер, бытта павёз ім есці. Сам дзядзька кіраваў канём, а сына прымусіў кідаць на дарогу саломінкі. Па такім следзе царскія войскі і прыйшлі ў лагер.

Слухаў я тады Брылева апавяданне ды шкадаваў вельмі, што позна так нарадзіўся, не магу адпомсціць здрадніку ды падмяніць загінуўшых. Тады і не снілася мне нават, што лёс закіне сюды для больш сур'ёзнай, чым здавальнення сваёй цікавасці, справы і што ледзьве не давяду да гібелі таварышаў, ледзь не злажу галаву і сам у гэтак рамантычным месцы.

Выбітыя са сваіх пазіцый нямецкія танкавыя і мотапяхотныя дывізіі з-пад Віцебска і Бабруйска запрудзілі палі і шашы. На гэтых дарогах з нашай зброяй і адсырэлымі патронамі не было чаго і рабіць. Ад Вайцяхоўскага прыйшоў загад: адвесці атрад у бяспечнае месца ды чакаць спакойна нашых войск. Пачалі мы думаць, куды падзецца, і ўспомнілі пра гэтыя самыя Перацёсы — глухія, адны балоты ды зараснікі.

Нямецкая лавіна войск на шашы і трактах адрэзала нас ад вёсак — баз харчавання. Мы пачалі галадаць. У перацёсаўскія гушчары зашыліся з дамовым скарбам сяляне з бліжэйшых вёсак, ля іх можпа пажывіцца.

Адным словам, Перацёсы нам падыходзілі з кожнага боку. I мы разбілі там лагер.

Месца для стаянкі выбралі сухое, абкружанае густымі зараснікамі і дрыгвою. Калі хто сюды падлазіць, то чуваць за кіламетр. Непадалёку з усходу на захад ідзе прасека — таксама зарослая, гразкая, няходжаная. За ёй — буданы сялян.

Паведаміўшы ў штаб злучэння пра сваё новае месца дыслакацыі, ад Вайцяхоўскага атрымліваю яшчэ загад: узяць пад ахову сялян.

Узяць дык узяць. Выстаўляем пасты, выбіраем старшынь, тлумачым сялянам, як трымацца ў выпадку небяспекі, аддаём ім усю лішнюю зброю...

Фронт набліжаецца, ад Ваўкавыска нарастае грукат артылерыі. Хлопцы рвуцца ў бой. Фашысты вывозяць трапспарт. У Гарадку разбураюць фабрыкі. На пуці рвуць будынкі, кожную рэйку і кожны тэлеграфны слуп, а перад гэтым паравоз валачэ за сабой вялізны плуг і ламае, як запалкі, шпалы. Мы паспрабавалі прабрацца да валіл-скага моста, трапілі пад артылерыйскі абстрэл і ледзь павыносілі ногі. Крыўдна нашым, я сваіх хлопцаў разумею, але нельга нічога параіць.

Чырвоная Армія перла немцаў ужо кіламетраў з чатырыста, расцягнула тылы, выдыхлася, праціўніка сціснула ў спружыну, на яго цяпер патрэбен быў, вядома, кулак не наш. Куды нам вылазіць супроць узброеных да зубоў дывізій, якія адступаюць зараз не мепш арганізавана, як у сорак першым наступалі.

Штаб брыгады з-пад Беластока адпраўляўся ў Прусію, я паслаў з Вайцяхоўскім добраахвотнікаў з кулямётамі. Засталося нас чалавек шэсцьдзесят, сярод іх жанчыны і людзі зусім яшчэ свежыя, неабстраляныя. З імі з лесу не высунеш і носа.