Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

У сямейным лагеры на хлапца наляцела нейкая цётка:

Ага-а, ты тут з дзеўкай абнімаешся, а на тваіх там немцы напалі!..

Кулямётчык кінуўся да нас. I трэба ж так здарыцца, што якраз у гэты момант, калі ішлі перагаворы з обер-лейтэнантам, Мішка вылятае на прасеку і натыкаецца проста на сярэдзіну застылай калоны. Кулямётчык як трымаў перавешаны праз плячо «дзягцяр», так і выпусціў цэлы дыск у сцяну людзей. Партызаны Мішкаву чаргу разумеюць як каманду.

Тр-р-р-р! — пасыпалася з усіх бакоў.

Фельдфебелі і лейтэнанты адскочылі ад нас.

Nich schissen! Nich schissen! [⁸⁹] — крычаць з калоны.

Выходжу з сябе, крычу і я.

Страляніна нарэшце сціхае. Ад калоны аддзяляецца лейтэнант, пераступае праз забітага тоўстага фельдфебеля, крычыць:

Ты чаго ўстройваеш бойню? Ты што нам усім нядаўна абяцаў?

Шукаю вачыма обер-лейтэнанта. Яго нідзе няма! Зводдаль ляжыць яшчэ адзін мёртвы, аднак — не афіцэр.

Гарантуем жыццё толькі тым, хто здаеца ў палон! — ужо разбірае мяне злосць.— Якія ў цябе могуць быць прэтэнзіі?!

Няхай загадвае нам камандзір!

Няма вашага камандзіра!

А дзе ім тут здавацца, падумай! — пратэстуе камісар, які крыху здагадваецца, пра што ў нас ідзе спрэчка.— Вядзі іх на адкрытае месца!

Успамінаю, што крокаў дзвесце на ўсход па прасецы — паляна. Крычу, колькі маю сілы:

Die ganze Kollone kehrt! Im Richtung auf die Lichtug - marsch![⁹⁰]

Салдаты, хоць неадначасова, аднак паварочваюцца і брыдуць назад — я выразна адчуваю, як падпарадкоўваецца калона. Косця, Міцька, Баркуноў і яшчэ некалькі нашых ідзём уперамешку з фельдфебелямі і афіцэрамі. Перад памі — спіны салдат. Над імі гэтаксама тырчаць стэрэатрубы, шпулькі кабелю, ротныя мінамёты, ранцы, ствалы і каскі, каскі, каскі — бытта радочкі вялізных заклёпак на дзюралевым крыле самалёта, пафарбаванага ў зялёны колер. Побач са мной месіць ботамі гразь лейтэнант, які крычаў, што я ўстройваю бойню.

— На паляне атрымаеце загад ад свайго камандзіра! — супакойваю яго.

Гут! — згаджаецца немец.

Адбываецца невялічкая замінка — і тут забіты. Хвост калоны абыходзіць цела. Папярок прасекі ў вадзе валяецца ў зялёнай уніформе немец, якога скасіў Мішка.

— Erledigt?![⁹¹] — як бы з радасным здзіўленнем кідае нейкі салдат суседу.

Fertig![⁹²] — згаджаецца задні.

Абодва са злосным цынізмам смяюцца. Выглядае на тое, што ў іх былі нейкія парахункі з забітым і цяпер вельмі ўзрадаваныя, што той, з-за чаго яны спрачаліся, загінуў-такі.

Нямецкая абрывістая мова, знаёмыя мундзіры выклікаюць асацыяцыі з першымі днямі вайны, са Штутгофам. Мяне аж распірае ад шчаслівай свядомасці: вось яны, валяюцца ля маіх ног, астатнія падпарадкоўваюцца і грызуцца паміж сабой!

Няўжо гэта не сон?!

Я ўжо зросся з варожай калонай, нават адчуваю яе настрой. Зноў шукаю вачыма камандзіра батальёна. Мабыць, нырнуў у кусты! Гэта мне нават лесціць. Калі б перадаць імгненныя пачуцці словамі, то яны прыкладна былі б такімі:

«Колькі табе, обер, год? Ты мой равеснік. Нябось, дзесьці скончыў вайсковую школу, ваяваў і ў Францыі, і ў Італіі, і ў Афрыцы, а толькі вось тут мы, у задрыпаных нейкіх Перацёсах, цябе акаўпачылі ды зараз абяззброім з усім тваім войскам! Ля Юзафова ты стрымліваў мо цэлы полк Чырвонай Арміі або і дывізію: таму, хто наступае, салдат трэба мець болей. Нашы кідалі на цябе танкі, штурмавікі, білі з цяжкіх гармат, таўклі «кацюшамі» і «ванюшамі», але толькі мы здымаем цябе, братка, і тваю вайсковую адзінку з балансу вайны!..»

Я нават уяўляю сабе твары палкоўнікаў, генералаў, што спатыкаюць нас у Гарадку з вялізнай калонай немцаў. Слава партызанам, і на вяршыне ўсяго — я.

Мары мае абрываюць выкрыкі:

Ne-ein! Weg! [⁹³]

[89] — Не страляць! Не страляць! (ням.)

[90] — Усёй калоне – кругом! У напрамку паляны шагам марш! (ням.)

[91] — Гатоў?! (ням.)

[92] — Гатоў! (ням.)

[93] — Не-е! Прэч! (ням.)