Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Факт, чырвонаармейца! — падхапілі, запэўнілі немцаў іншыя.

Гэта азначала: лавіце іх, калі такія дужыя, а пры чым тут мы, бедныя сяляне?!.

Пры чым? Калі цягнік узарвалі салдаты, то чаму яны зрабілі выбух дакладна ў тым месцы, дзе не бывае варты, адкуль пра мясціну даведаліся?! Начальніку гестапа надта хацелася сагнаць злосць і лупцануць бізуном бліжэйшых мужыкоў па няголеных і напудраных пылам ды мукой гэтых хітраватых мысах, але, відаць, баючыся вый-сці з сябе і яшчэ больш выявіць сваю бездапаможнасць, ён працягваў камедыю далей:

Хто-небудзь ноччу бачыў вайсковых ля вёскі?

Сабакі брахалі!

I мой Мурза брахаў, а на каго? Я баяўся выйсці нават з хаты!

Бо — каменданцкі час! Пан амтскамісар сам нам загадваў, каб ноччу — носа не высоўваць!

А думаеш, каб высунуў нос, так і ўбачыў бы што-небудзь? Чорта з два!

Цё-омна, халера!..

Мо хто парашут знайшоў? — уставіўся гестапавец на няголенага дзядзьку, які стаяў перад ім.

Кажыце, калі знайшоў хто, бо я-то — не! — няголены нібы заклікаў сяброў і нават адышоў убок, каб немец астатніх мужыкоў мог лепей бачыць.

Усе маўчалі. Зноў начальніку захацелася выліць злосць, і зноў яго бізун толькі ляпнуў па халяве. Эх, як бы ён секануў па гэтых ненавісных для яго мордах.

Дзесяць пудоў солі і тысячу марак таму, хто дапаможа злавіць віноўнага!

Людзі асмялелі: калі ўжо галоўны немец загаварыў так, значыць — усё!

Соль, вядома, цяпер кожнаму патрэбна,— сцвердзіў няголены, абы не маўчаць.

Ну! Яе нідзе не купіш, халера, цяпер, ні за якія грошы! — дадаў нехта ззаду.

I на гэтым допыт скончыўся. Гестапаўцы селі ў машыны ды пакацілі. Мужыкі вярнуліся да фурманак.

Другім рэйсам дзядзькі папрыязджалі ўжо з самагонкай. Салдаты адкрылі гандаль. З дзесяці мяшкоў, якія клалі дзядзьку на воз ваеннапалонныя, да станцыі даязджала чатыры-пяць. Такой афёры ў нас яшчэ не было. Сувязныя потым далажылі: шэсцьдзесят тысяч пудоў ладунку камісія спісала на распыл, як загінуўшыя пры катастрофе, а гэтая мука фактычна асела па вёсках.

Пад стрэхамі хат запанавала ўзбуджанае вяселле. Нават бацька ўмудрыўся прыперці дамоў цэлы воз пузатых мяшкоў з чорным штампам — са стандартнай свастыкай, з арлом у авале. I хоць у гэты дзень ён стаміўся так, што ледзь цягаў ногі, але, не абабіўшы з вопраткі мукі, з заложанымі белым пылам вушамі, бацька схадзіў на прасеку ды павесіў на сасне паперку. Тады ён запрог у плуг каня, паехаў пад лес араць. Вядома, яго распіраў гопар за сына.

Арэ бацька, выглядае, а мяне ўсё няма.

Раптам на краі хвойнічка бацька бачыць немцаў. Яны махалі яму рукамі. Сын? Ало ж яго мундзір, здаецца, Страшаўскія дзеўкі ўсё яшчэ трымаюць. Хіба яны самі ў лес занеслі?!.

Бацька стрымлівае каня і яшчэ спадзяецца — пераапранутыя партызаны. У атрадзе ж цяпер два мундзіры, маладым хлопцам няма чаго рабіць, то — забаўку сабе знайшлі добрую!.. Ён смела ідзе да лесу і бачыць сваю памылку. Перад ім — захутаныя ў стракатыя шалікі два салдаты труць рукі ні то ад холаду, ні то ад хвалявання. Падышоўшы бліжэй, ён пазнае старых ваякаў са страшаўскага бункера.

Запрагай у воз каня і давай сюды! — гаворыць па-польску адзін з іх.— Бягом!

Бацьку на гэты раз падганяць не трэба. Яго залівае смяротная трывога: пакуль ён тут гэтак радаваўся, там здарылася штосьці непапраўпае. I бацька заспяшаўся, каб хутчэй пра ўсё даведацца і, калі яшчэ можна, ратаваць, дапамагчы, папярэдзіць. Перапрэгчы каня ён паспеў за тры мінуты.

Салдаты бяруць у яго лейцы, узлазяць па фуру:

Не адставай!

Ужо вечарэе. Немцы бяспечна, нібы да сябе на падворак, напраўляюцца ў Ліпнікі. «Нашы ж павінны сёння абавязкова пайсці ў Каралёўскі лес!» — цягнецца за возам і спрабуе сябе пацешыць стары, хоць толькі што сам мяне выглядаў і думаў зусім інакш.

З дарожкі немцы кіруюць да партызанскага лагера. У бацькі не слухаюцца ногі, ён хапаецца за ручку воза.

Так яны і дабіраюцца да месца разгрому.

З вогнішча яшчэ ўзнімаецца сіратліва струменьчык дыму. Усюды сляды паразліванай стравы. Валяюцца вінтоўкі, анучы, кацялкі ды чырвоная шапка дзяжурнага па станцыі. Сярод усяго гэтата дабра лазіць салдат. Ён падыходзіць да бітона, калыша яго і хваліцца тым, што прыехалі: