Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Гнём курну немцам! — кідае камісар.

А ты ўсё шукаеш кантакту с дэсантнікамі, што высадзіліся ў Каўнянах на планерах? — пытаюся пераможна.

— I не зпайшоў? — падтрымлівае мяне Косця.— То сядзь, адпачні, мо знойдзеш яшчэ да вечара!

Добра вам смяяцца! — апускаецца на калоду ды скрыпіць рамянямі, бытта мокрай гумай, Філімончык.— Эх, каб я тут нарадзіўся, ды яшчэ меў побач бацьку, то быў бы героем не меншым, будзь пэўны! А так — цягнік узарваць, і то, як табе вядома, мушу прасіць правадніка!

Рагочам.

Дарэчы, гэта вы ўчора нешта ўчудзілі на пуці?

Таварняк немцам адправілі на злом!

Таварня-ак? — дзівіцца Філімончык.— Так я і ведаў! Хацелі мы пераправіцца да сябе ў Дубава, падыходзім да пуці, а там — дрызіны, ваганеткі! Паравоз піхае кран, рабочыя, немцы — едуць ды ідуць. Успомніў, што чуў выбух, і адразу падумаў на вас. Цяпер трэба чакаць да вечара, інакш не перабярэшся!

Нічога, хутка і той вечар, мы яго таксама чакаем. Во немцам, гэтым так давядзецца, бедненькім, папатырчаць цяпер на станцыях ды паўстанках!

Патырча-аць, га — то-очна!

У мяне надта свярбіць язык дадаць: «Дзякуючы толу твайго Навасёлава!» Але выдам Ліду. Яна сама какетнічае з Колькам. Можа, яшчэ што-небудзь у падрыўніка выдурыць? Бач, як загаварвае яму зубы!..

Навасёлаў багаты. Яшчэ зімой у Гута-Міхаліне меў на сваім рахунку 16 цягнікоў, нікому не падпарадкоўваўся, хадзіў каралём, а мне здаваўся богам. А што яго цягнікі? Рве іх ноччу без разбору. Скінуць з рэек тры платформы з пяском, пару гадзін эшалон пастаіць на пероне, пакуль брыгада расчысціць пуць, і ўсё. А напіша ў акце, нябось, што ўзарваў цэлы цягнік, яшчэ і пералічыць танкі, самалётьг, якія той вёз і цяпер яны бытта знішчаны ды валяюцца ў адхоне. Калі б скласці па штабах дадзеныя гэткіх падрыўнікоў, то ў немцаў даўно павінна не хапіць салдат і тэхнікі. Няўжо там у штабе не спахопяцца, не насцярожыць іх такая ліпа?! Узарваў бы ён хоць адзін гэтак, як мы ў Зубках пусцілі!..

А дзе твае бровы, Алёшка?

Спаліў пазаўчора на паўстанку!

Пазаўчора ў Саколі грохнулі з раненымі, мінулую ноч тут,— пара-адак! — як бы са шкадаваннем ці папрокам ківае галавой Філімончык.

У яго на душы скрабуць кошкі.

Нам удалося перадаць суседу пажылых жанчын з беластоцкай групы. Не магу ўтрымацца, кажу:

Во старых баб не падбіраем, а — ваюем!

Не хваліся. Яшчэ пабачым, як далей наваюеш!

Што праўда, то праўда. Стараюся стрымаць сваё самалюбства.

Слухай, камандзір,— паважнее Філімоечык.— Дазволь ноччу на чыгунцы супроць твайго хутара перапыніць патрулёў. Я ўжо намацаў нават дзе. Мы іх падвартуем, і — пара-адак! — сціскае ён чаранок фінкі.— Не пікнуць у мяне нават!

Робіцца агідна. Нават злосць бярэ. Гэта ж — маё месца дыслакацыі, вызначанае штабам майму атраду, ішоў бы ты лепш да сябе — тапор пад лаўкай знайшоў!

Яшчэ тыдзень таму назад Філімончык здаваўся таямнічым, а яго атрад — магутным, выклікаў пякучую зайздрасць.

Не, Валя. Шукай сабе іншае месца! — пярэчыць Косця.

Сабака на сене!

А што табе гэта дасць? Не стане дваіх немцаў на свеце — вайне канец? Як бы не так! За іх эсэсаўцы помсцяць усяму Страшаву! Тады і ты ў Дубаве, браток, не ўседзіш! Думаеш, у нас не зудзіць на іх зуб і мы да гэтай пары не змаглі б іх падпільнаваць? Амерыку адкрыў!

Кулак ты, Аляксей, усё ж такі! Толькі і глядзіш, каб табе было добра. Мне хлопцы казалі...

Але скончыць фразу не паспявае.

Па нас бытта жарнула раптам вогненным бізуном маланка. У вочы балюча пырскаюць асколкі сасновай кары. Ляцяць перабітыя галінкі, ражны. Зямля пад намі бытта ўздыбілася і стала бокам. Філімончык прагна ловіць адкрытым ротам паветра. З расшыранымі ў недаўменні вачыма Косця пяліцца на мяне. Ля вогнішча ўсе застылі ў размаітых позах і з жахлівым здзіўленнем глядзяць у гушчар. Грукоча адтуль.

Нарэшце я пачыпаю разумець — гэта ж па нас страляюць!