Выбраныя творы ў двух тамах. Том 1: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Вайна,— уздыхае камісар.— На вайне трапляюцца і нешчас-лівыя выпадкі, што зробіш?

Апраўданне можна знайсці на кожны «выпа-адак»! — з горыччу махае рукой Міцька.— Толькі ж так, хлопцы, доўга не наваюем тут!

Зноў маўчанне, нібы на хаўтурах. Сумна пазіраем у вогнішча. Разгарачаны Міцька абапіраецца адной рукой на руль, другой на сядло, глядзіць сабе пад ногі і ледзь не плача.

I трэба ж было налезці пад руку якраз, от жа лёс чалавека! — паціскае плячыма Косця.

А каторы з іх твой знаёмы? — вінавата пытаецца Сашка.

Міцька не адказвае.

Фурману трапіла шалёная куля,— пачынае ўспамінаць камісар.— Солтысіхі, сцервы, калі не ўдалося нас затрымаць, хапілі шкатулку, у якой, мабыць, і было тое самае золата, і далі драла, хоць я цэлы дыск змарнаваў на іх! А той, каторы выпіваў з намі...— узнімае вочы на Кардаша.

Ускочыў я ў сені,— тлумачыць Сашка,— і гэты тып нырае за мной! Я ў дзверы, і ён у дзверы! А там яшчэ гэтая маладая баба, што хацела нас засунуць! Заклінілі мы праход. Ён здаравейшы за мяне, так і павалок за сабой. Мой кулямёт настаўлены на вуліцы, бо снадзяваўся, што «самаахоўшчыкі» смальнуць па нас, яны ж выстраіліся пад плотам! Спуск узведзены, а ён, дзівак, зачапіў кішэню за дыск. Сталі мы тузацца. Я для страху хацеў даць чаргу ўверх, але чарга так і секанула яму ў грудзі, ён адразу і абмяк! Нанесла яго, халера, якраз!

Эх, вы, дзеці, да зброі дапалі!.. I баб з такім багаццем прамаргалі! Адных царскіх рублёў, што людзі за выкуп ад расстрэлу назносілі, колькі Тарноўскі меў,— цэлы самалёт за іх можна было б купіць для арміі!.. Да ну вас, рабіце, што сабе хочаце! — кажа плаксіва начштаба, з вышыні свайго двухметровага росту зняважліва нас азірае, скача на веласіпед і знікае.

— «Наліў чарку — поўную, як вока!..» I прыбягала ж клікаць дамоў дачка, чаму ж не паслухаўся, не пайшоў? — папракае нябожчыка Косця ўслых, не могучы ніяк памірыцца з тым, што здарылася.

Зноў павісае няёмкае маўчанне.

Прыбягае бацька.

Хлопцы, вы тут снакойна выграваецеся ля вогнішча, вылежваецеся, нічога не чуеце, што робіцца на свеце! — адразу нападае на нас.

?!

То ты нічога не ведаў і праўда? — прыстае ўжо да мяне.— У-у-у, а яшчэ і камандзір! Г... ты, а не камандзір пасля гэтага! У цябе павінна быць наладжана разведка спраўна, павінен ты наперад усё ведаць, яшчэ і бацьку падказаць, а не пытаўся б!

Не цягні, кажы хутчэй, што ж здарылася!

I скажу, скажу, слухай! У Каўняны сёння прыйшло аднекуль мо з полк нашых! Сколькі яны паклалі немцаў, прадажнікаў — Ніхто і дагэтуль не можа палічыць! Машынамі немцы сваіх вывозяць цэлы дзень! Паслухайце пайдзіце, што людзі па хатах. гавораць. Гудзе ўсюды, як у вуллях!

Да ну-у? — пераглядваемся мы.

Яшчэ й не верыце? — крыўдзіцца ён.

Бацька мае звычку перабольшваць, да яго слоў адношуся з асцярогай. Але неўзабаве з Дубава прыходзіць пасыльны з суседняга атрада.

Вы нічога не чулі? Няўяжо? — дзівіцца партызан.— Кажуць, на нейкую вёску тут нашы з планёраў высадзілі дэсант!

О-го!

Нават лёгкія гарматы высадзілі! Абкружылі немцаў, прадажнікаў, нарабілі месіва і адышлі ў лес. Камандзір паслаў мяне навязваць з імі кантакт.

Ідзі, ідзі, навязвай!

Ноччу з'яўляецца сувязны са Страшава. Гэты ўжо кажа пра савецкія танкі і браневікі, якія прыбылі ў Каўняны. Так гаварылі салдаты з чыгуначнай аховы.

Адчуваем сябо імяніннікамі.

Кладземся з Косцем спаць рана, каб на світанні вырушыць у Скрабляцкі лес. Ад навін мы крыху супакойваемся, забываем пра ракавую памылку, і сумленне ўжо нас не мучыць. Адчуваю стомле-насць, таму адразу засынаю.

Сярод ночы мяне нехта штурхае.

— Ты чаго тут зноў? — узіраюся на свайго начштаба і заўважаю ў ім перамену.

Пад'ём, будзі Косцю, і паедзем!