Кліч роднага звона: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

— Калі трэба, дык трэба,— спакойна адказала яна.— Ты — пасаднік, дзяржаўны муж. Твае клопаты пра дзяржаву i ўдзень, i ўноч.

— Разумніца мая! — зноў зарадаваўся ён за Любчыну сталую не па ўзросце жаночую развагу, за яе, хоць i непісьменная, розум, пацалаваў яе і, накінуўшы на начную кашулю лёгкі i цёплы бухарскі чугай-халат (купецкі падарунак), падаўся са спальні.

За дзвярыма яго чакаў баярын Голуб — князеў старшы над усімі навагародскімі віжамі, засланымі ў чужыя землі (некалькіх чалавек накіравалі нават у далёкі i грозны Каракорум пад выглядам купца i яго слуг, хоць там уладны i фанабэрлівы вялікі каган ні перад кім не хавае сваёй вялікай задумы — намеру новага паходу на «вячэрнія краіны»). Голуб — пажылы, з пільным позіркам чарнявых вочак, амаль заўсёды маўклівы, у тым ліку i на Радах (калі гаворыць, дык мала, але важка, нібы сыпле золата), вусаты i барадаты, у сабаліным футры, з сабалінай шапкай у руцэ.

— Выбачай, пасаднік, што турбую ў такі адмысловы для цябе час,— схіліў галаву позні госць, які, як i ён, Усяслаў, можа заходзіць не толькі да баярынаў-радцаў, але i да князя ў любую часіну. Да слова, нядаўна, гэтаксама ўночы, той ужо завітваў сюды, перадаваў, што літоўскія набежнікі ўзялі мячом i сваімі грознымі дубінамі Тарапец i Таржок, шмат нахапалі лупаў, але наўгародскі князь Аляксандр даў ім цяжкі бой каля возера Жызца. Страціўшы ля дзесяці князёў i кінуўшы лупы, літоўцы мусілі ўцякаць, аляксандравыя дружыны імчалі за імі ўпагон ажно да полацкаменскіх зямель. Дык вось i цяпер Голуб зацікавіў: — Маю, Усяслаў, незвычайную навіну...

Пачуўшы гэта, Марыля шпарка пакінула ix удвух.

— Хадзем у грыдніцу,— запрасіў Усяслаў Голуба, заадно думаючы пачаставаць яго, паколькі той быў на вяселлі мала.

— Не варта,— затрымаўся i на знак ягонай рукі Голуб.— Я толькі скажу навіну i пакіну цябе.

— Што ж, гавары тут, дружа.

— Маю на руках тайнапіс нашага чалавека з Холма,— ціха прамовіў старшы віж.— Князю Данілу мангольскі ганец прывёз Батыгаву грамату.

Усяслаў наструніўся: Батыева грамата — гэта не проста сяброўскі ліст, гэта — пасланне магутнага мангольскага ўладара, перад якім трымціць Азія i Еўропа!

— У гэтай грамаце амаль адзін пералік Батыгавых пасад i тытулаў. А да яго ўсяго толькі два словы...

Усяслаў яшчэ болей напружыўся.

— Але гэтыя два словы, Усяслаў, ва ўсім мангольскія: «Аддай Галіч».

— Не два словы, а два валуны! — не ўтрымаўся, усклікнуў глыбока ўражаны Усяслаў, добра разумеючы, што «Аддай Галіч» — значыць «аддай усю Галіцка-Валынскую зямлю». А гэта ўжо сутыкае лоб у лоб з Батыем ix. Цяпер ужо не адседзішся...

Счакаўшы, запытаў:

— А што Даніла?

— Даніла, яго баяры ашаломленыя,— адказаў Голуб.— Вось усё, пасаднік, што магу пакуль сказаць табе пра навіну са сталіцы Галіцка-Валынскай зямлі. Вось такая яна, навіна...

— Навіна дык навіна!— яшчэ раз не стрымаў узрушэння Усяслаў.

— Вось які, Усяслаў, раблю табе вясельны «падарунак», змушаючы думаць не пра маладую жонку, а пра смяртэльную для нас усіх небяспеку.

Хмель, стома, сон — усё вылецела з Усяслававага цела i душы: ix выціснулі трывога i задумлівасць.

— Трэба дзякаваць табе, баярын, за такую свежую навіну, а не магу...— прызнаўся шчыра Голубу.

— Не трэба мне ніякай падзякі,— адказаў той.— Гэта — мая служба.

— Але за добрую службу трэба ўзнагародзіць. Хоць квартай медавухі.

— Часам, праўда, трэба выпіць, каб забыцца, але цяпер нам, Усяслаў, патрэбны ясныя галовы...— прамовіў той, паказваючы намер пакінуць яго сам-насам са сваімі думкамі.

— Добра кажаш, дружа,— сказаў Усяслаў, паціскаючы яму на развітанне руку.— Трэба добра падумаць, перамовіцца з князем, а потым параімся на Радзе. Ды новыя весткі з Холма павінны тое-сёе падказаць.

Вярнуўшыся да маладой жонкі, што чакала яго, Усяслаў зноў павандраваў далонню па яе пруткім целе, але, чуйна адчуўшы, што цяпер яго далонь не столькі пяшчотная ці поклічная, а шорсткая ды гладзіць перарывіста, Любка затрымала ягоную руку на сваіх грудзях i запытала занепакоена:

— Нейкія непрыемныя весткі?

— Не,— не мог не схлусіць.— Звычайныя.

— Але ты змяніўся...

— Як, краса ненаглядная? — знайшоў душэўныя сілы, гарэзна прыгарнуў да сябе.