Бывала, матка скажа Мацьвею:
-- Зьбегай, Мацьвейка, паўвядзерца вады прынясі.
Прынесьці вады для Мацьвея -- гэта ня толькі прынесьці вады. Ня так хутка гэта робіцца. Мала што можа сустрэцца цікавае па дарозе да калодзежа.
І возьме Мацьвей вядро, выйдзе на вуліцу, як раптам якая-небудзь птушка цікавая сядзе на ліпу, што стаіць ля калодзежа. Трэба-ж ведаць яму, што за птушка такая. Стаіць Мацьвей мінуту, дзьве мінуты, глядзіць, сочыць -- пра ваду зусім забыў.
Ці яшчэ!
Мацьвей часта хадзіў з бацькам за падпаска.
-- Зьбегай вунь кароў ад жыта адгані! -- скажа бацька.
Бяжыць Мацьвей. Раптам жук ці казюрка паўзе такая, што рэдка сустрэнеш. А што гэта за казюрка, за жук? А як яна паўзе, дзе жыве? Пераверне казюрку, ногі падлічыць. А бацька крычыць:
-- Мацьвей! Мацьвей, каровы глядзі вунь...
Мацьвей адгоніць тады.
-- Што ты там рабіў?
-- Так, нічога.
-- Нічога? Вар’ят!
Адлупіць бацька. Але Мацьвей прывык да гэтага й ніколі ня плакаў -- упарты быў хлопец.
Вельмі ўпарты быў Мацьвей. У школе, чым больш біў яго Курылка, тым горш ён вучыўся, тым больш розных штук адколваў. Здавалася, што Мацьвей ганарыцца гэтым.
Аднаго разу Курылка выклікаў Мацьвея да дошкі. Тады ён быў ужо ў другой групе.
-- Падзялі сорак пяць на тры і прыбаў дзесяць.
Мацьвей напісаў сорак пяць, паставіў дзьве кропкі, а далей.. маўчаў.
-- Ну! -- падагнаў Курылка.
Мацьвей аглянуўся, чмыхнуў носам, задраў галаву й пачаў глядзець угору.
-- Ну! -- паўтарыў Курылка ўжо мацней.
Мацьвей пераступае з нагі на нагу, пачынае сачыць за Курылкам.
-- Нууу! -- у апошні раз крычыць Курылка.
Бедны Мацьвей робіць крок убок, чакае нападу свайго ворага, кладзе мел на дошку. А між тым, я добра ўпэўнен, што Мацьвей куды больш ведаў, чым падзяліць сорак пяць на тры. Ён ведаў, колькі бацька атрымае ад сялян хлеба, калі за лета ад каровы кожны заплаціць па дзесяць фунтаў. Ён ведаў, колькі пудоў хлеба нь хопіць у іх да наступнай восені. Усё гэта ён сам вылічаў. А от цяпер ён ня можа падзяліць сорак пяць на тры. Гэта дзіўным мне здавалася.
-- Дык ня можаш, ня ўмееш? -- спытаў Курылка. -- Гааа?
Ён падсунуўся да Мацьвея, узяў яго за вуха, падняў угору, пацягнуў убок і толькі, як відаць, хацеў ставіць на жарству, як да вакна школы падляцеў на шэрым вялікім кані нейкі начальнік. Курылка зірнуў праз вакно.
-- Садзіся, балдаўня.
Але пакараньня Мацьвей у гэты дзень ня мінуў.
У клясу ўвайшоў «благачынны». Ён да нас прыязджаў адзін раз у месяц. Пачаўся ўрок па закону божаму.
Благачынны сядзеў ля стала, шырока расставіўшы ногі ў новых валёнках і галошах, і тоненькім галаском, прыпяваючы, гаварыў: