З павагай да зямлі і да людзей...: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Бацька спусціў Джульбарса з ланцуга, аб чым і паведаміў нам. З нары, за якой я сачыў неадрыўна, той жа час паваліў ускаламучаны, роўна як дым з коміна, густа-жоўты глей. Віхрасты клубок увачавідкі падступаў да лавушкі, і я ўжо не сумняваўся: гэта бабёр сунецца, абачліва, паволі.

Джульбарс не маўчаў — якоча, барбаціць лапамі, пэўна, ушчаміўся ў які вузкі аднорак і захлуп, не можа дабрацца да вады, каб турнуць і гэтага маруду. Ды вось загаўкаў на поўны голас — праціснуўся, прашкробся ўсё-ткі. Малайчына Джульбарс!

Як вокам згледзець, шустра, прамільгнуў міма першай ла-вушкі бабёр, забраў улева і там ужо не разглядваў, наддаў ходу Дзіва проста, цуд! Ен не здолеў уцячы: патрапіў у крайнюю пастку. Удала бацька расставіў снасці — во мне ў каго трэба вучыцца!

Я не адразу падцяў кавілкай вясла ўцяжэла-круткую, «жывую» лавушку. Калі ж нарэшце ўлучыў гэта зрабіць, дык про-ста не змог падняць яе напаверх: лодка гойдалася, стаяць было нязручна, і я мог — гэтага яшчэ не хапала — кульнуцца ў ваду. Падаспеў Малінін: выхапіў вясло, падняў лавушку над вадой, але вясло крутнулася ў яго руках, і лавушка па борце лодкі катнулася ў ваду. Малінін з ходу нырнуў і вынес жаданы набытак на бераг. Бабёр кідаўся ў адчаі, спрабуючы выбіцца з кратаў, пакуль і не ўкрылі яго гэтак жа сама, як папярэдніка.

Я хацеў быў даставаць лавушкі, ды зноў забрахаў Джульбарс. З таго ж самага ходу завіхрыўся, закалмаціўся глей. Чутно было, як у нары — якраз пры беразе — нешта захлюпацела. Я аціх, узгатовіўся сустрэць бабра самым належным чынам. Бацька пачаў блізка ад лавушак, акурат паўз ваду, пахапліва-часта шоргаць шчупам — гнаў бабра.

— Пільнуй! — выгукнуў ён. — Спудзіў... Двойчы шчуп тармаснуў — усё роўна як зубамі хапаў, шустрак.

I тут адзін за адным ускочылі ў лавушку два бабры-сяголеткі. Во прымудрыліся — разам! Я выцягнуў іх. Вагою не ўступалі бадай аднаму даросламу: недзе кілаграмаў з дваццаць важылі. Рослыя бабраняткі!

—Ух ты — двое! Рэдкі выпадак, — радаваўся Малінін нечаканай удачы. — Мальцоў гэтых забіраем — з бацькамі можна куды заўгодна везці, выжывуць. — Ён стаяў на беразе і старанна выкручваў адзенне.

Я заўважыў на сцёгнах яго ног прадаўгавата-белыя рубцы — няйнакш сляды колішняга ранення. Загоеныя раны, так.

Упарадкавалі баброў — дарослых паклалі ўпоперак лодкі, між боцяў, а лавушку з бабраняткамі паставілі споверх, і ўсю гараду гэтую, каб не так даймала сонца, закідалі свежым альхоўнікам і яварам.

Бабры не-не ды азываліся — грызлі драцянку, бушавалі. Мы не зважалі на іх памкненні аніякай увагі. З драцянкі ніводзін не ўцячэ. Бацька з Малініным спакойна курылі.

Пакідалі старыцу ў цудоўным настроі. Паляўнічы азарт прыспешваў, надаваў сілы й ахвоты.

I вось — зноў Проня. Правы бераг яе густа ўвіты лазовым хмызам — бабровы, значыць, і гаспадары яго яўна не пуджаныя, бесклапотна спяць.

Філіял нашай базы, заснаваны ў пуні Сомава, папаўняўся бабрамі як не штодня. Памногу, праўда, не збіралі — часта наведваўся Пецька, адвозіў іх у Чэрыкаў.

Праз тыдзень Малінін вымушаны быў пакінуць нас — прыспела першая адпраўка баброў на раку Майзас (Новасібірская вобласць). Перасяленцаў трэба кальцаваць, заводзіць на кожнага дакументацыю, запасаць на дарогу корм і падбіраць надзейных праваднікоў. Работы непачаты край. I хоць яна не цяжкая, затое даволі клапотная.

Бабровыя «апартаменты»

Лазы ды асіны — любімага харчу баброў — на Проні ўдосталь. Таму і заселеная так густа. Акурат — прыродная бабровая зааферма!

Па ўсім тутэйшым участку рака скрозь пакручастая: то забірае ў лугі, аддаляецца і доўга цягне свой шчодры звілісты рукаў паўз маларослы гусцеж змешанага драбналесся, то бруіць-цянюе ў ніцых зарасніках кучомістага лазняку, і далей — шырокім плёсам кіламетраў з пяць цягнецца паўз цяністую гушчобу дубовага гаю.

Мы ўтрох займаемся ловамі: бацька, Сомаў і я. Ходзім на начлег у Чырвоную Слабаду. Усе трое спім у пуні на вышках.

За бабрамі, калі адсутнічаем, глядзіць жонка Сомава, ёй памагаюць дзеці.

Сон мой кароткі, заўсёды жаданы й моцны. Дзіва што! Пакуль дачапаем з дальніх лугоў дахаты, пакуль упарадкуем зверукоў, павячэраем — і поўнач. А там — спаць ужо і няма калі, досвіта зноў трэба пешкаваць у лугі, на Проню.

Вяртаемся з начлегу. Шыбуем да прыбярэжнай балацявінкі, дзе прыхавалі сваю лодку. I раптам наперадзе ў нас узняўся — высака! — таўсценны слуп вады, й адначасова так гулка вухнула, разгоніста, што мы ажно папрысядалі. Як па камандзе.

— Рыбу глушаць!.. — Сомаў прыпусціў уподбежкі, але тут жа спыніўся. — Хто ж гэта, адкуль?

— Чужакі... Бачыш, не ведаюць Проню, на мель зарад кінулі, — выказаў сваё меркаванне бацька.

I праўда, калі б зарад быў узарваны на глыбіні, то выбух атрымаўся б глухім і больш выніковым, трэба думаць. Браканьераў спасцігла, можна пэўна сказаць, няўдача: рыбы тут яны не ўхопяць.

Іх было ці не чацвёра. Двое — рослыя, у аднолькавых плашчах з каптурамі — гналі са старыцы ў раку нашу лодку. Трэба ж, знайшлі, хоць мы й схавалі яе ў высокую траву, нават прытапілі крыху.

Джульбарс загаўкаў на незнаёмцаў. Тыя, што завіхаліся ў лодцы, падобна, разгубіліся: праскочыць у Проню ўжо не маглі, бо мы перастрэлі іх акурат на канаўцы, што яднала старыцу з ракой.

— Ах жа вы!.. — Бацька пагразіў шчупам, які трымаў нагатаве. — Лодку не дамо выгнаць, не старайцеся. Яна трэба нам самім.

Джульбарс пагрозна гарцаваў па беразе і проста заходзіўся ад брэху. Збоку паглядзець — адзін з двума ўправіцца, раўняў нашы сілы. I што, сабака сабраўся быў пераскочыць канаву, каб узяць у абклад ліхадзеяў. Бацька прытрымаў яго, начапіў на ланцуг.

Браканьеры пераглянуліся, потым адначасова скочылі з лодкі на бераг, пастаялі, перашапнуліся і валюхаста, няспешна, пабрылі ў прырэчны хмызняк. Там — цяпер нам добра было відаць — стаяў іх легкавік.