КНІГІ I ЛЮДЗІ
ПРЫГАЖОСЦЬ
* * *
* * *
* * *
* * *
* * *
* * *
* * *
* * *
* * *
* * *
ЭМІГРАНТ
ЗЯМЛЯ СЫРАЯ
ГАРОДНЯ. 1919
Красавік 1919 года. Гародня. Горад спешна пакідаюць вайсковыя часці былой кайзераўскай Германіі. Адыход немцаў вельмі ўстрывожыў стваральнікаў БНР. У ноце міністра беларускіх спраў літоўскага ўрада Язэпа Варонкі, накіраванай германскаму генеральнаму ўпаўпаважанаму ў Літве пану Цымерле, сказана: «...нямецкае войска пакідае... Гародню, пасля чаго польскія легіёны думаюць заняць Гародню і знішчыць усю работу беларускіх арганізацый... Беларускія вайсковыя часці... могуць выступіць супраць палякаў. Каб не лілося лішняе крыві, нямецкае войска павінна яшчэ на нейкі час застацца...»
Цымерле адказаў, што па ваенных меркаваннях адыход з Гародні «неабходны і адпавядае патрабаванню маршала Фоша, які, 25-га студзеня 1919 г. патрабаваў вольнага праходу для польскага войска праз Гародню і далей для змагання з бальшавізмам...»
27 красавіка белапалякі займаюць Гародню і тое, чаго небеспадстаўна баяўся міністр Я. Варонка, адбылося — у горадзе пачалося вынішчэнне ўсяго беларускага.
Нейкі незразумелы парадокс гісторыі ў тым, што, «змагаючыся з бальшавізмам», легіянеры Пілсудскага называлі бальшавікамі і... афіцэраў І-га Гарадзенскага Беларускага палка.
Пра маладога афіцэра з гэтага палка маё апавяданне.
* * *
* * *
* * *
У ТВАІМ ГАРАДКУ
Ты любіш гэтыя дні, калі мароз, пабраўшы апошнюю сваю моц, раптоўна мякчэе, а на возеры сам па сабе злежваецца — тужае (Тваё слова) вялікі снег. Пачынаецца адліга, вада застойваецца — пратыхаецца (таксама Тваё слова), і ўюны, задыхаючыся, ліжуць і пралізваюць лёд.
У такія дні Ты кладзеш на сані ўсё неабходнае і выбіраешся на возера.
Пешняй прабіваеш палонкі і апускаеш у ваду вярбовыя рашамэты (і гэта Тваё слова). Палонкі перакрыжоўваеш тычкамі, густа закрываеш вішом і завальваеш зверху снегам. Снег выплёскваеш лапатай, далікатна з усіх бакоў абгладжваеш, як бульбяны капец у гародзе.
Зірнуўшы навокал радуешся, што на возеры Ты адзін і што а д н о над табой неба і ўдалечыні а д з і н, як зярнятка ў эфірнай глебе космасу, Твой гарадок.
Ты глядзіш на неба і гаворыш сабе: «Неба не мае пачатку і не мае канца...»
Твой гарадок пачатак мае, пазначаны ў гістарычна летапіснай прасторы. Неба нідзе не пазначана. Усіх звестак толькі, што створана яно было на другі дзень...