Пабуджаныя: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Самойленка ўжо з адчаем, нават умольна зірнуў на Васілевіча:

— Я ад усёй душы, панове, грамадзяне, прашу вас: разыходзьцеся, не заваблівайце люд, не наэлектрызоўвайце горад! Цяпер нам трэба не хаос, анархія, а развага, спакой. Толькі так мы зможам ва ўсім разабрацца, памагчы Петраграду i змагчы паспрыяць рэвалюцыйнаму абнаўленню тут.

— Вы хочаце ўтаймаваць не толькі нас,— тыцнуў пальцам запалісты юнак, ужо трохі пасінелы ў лёгкай вопратцы ад холаду: цяпер, раніцай, трымаўся колкі мароз.— Вы хочаце ўтаймаваць рэвалюцыю!

— Грэх такое гаварыць, малады чалавек,— падняў на яго стомленыя вочы Самойленка.— Легка сеяць звады, гарлапаніць, нашмат цяжэй рабіць усё па-дзелавому...— Зноў уважліва, з мальбою ўталопіўся на Васілевіча.— Мы, паўтараю, будзем рабіць усё, каб усім было лепш. Сёння да нас у Мінск прыбудуць высокія госці з Петраграда. Яны раскажуць нам пра сталічныя падзеі, а вечарам яны правядуць сход гласных гарадской думы, прадстаўнікоў Земскага i гарадскога саюзаў, губеранскага i павятовага земства, прадстаўнікоў грамадскасці i нацыянальных груп, у тым ліку i рабочага люду...

— Гэта будзе зборышча абаронцаў старога рэжыму! — зноў не даў заверхаводзіць Самойленку юнак.— Народ павінен сам выбраць свой кіруючы орган — Савет. I якраз Савету трэба аддаць уладу. Вось тады гэта будзе рэвалюцыйнае абнаўленне.

— Наколькі я ведаю, сёння-заўтра ўтворыцца ў Мінску i Савет, як вы кажаце. I мы, думаю, будзем супрацоўнічаць...

— Мана! Вы хацелі б бачыць Саветы на ражне!

— Так няможна размаўляць...— развёў рукі Самойленка, апелюючы да натоўпу. I гэты яго ход заваражыў некаторых, i яны пачалі ўжо сімпатызаваць Самойленку i не даваць такой волі юнаку.

Пасля, калі занепакоены Самойленка ад'ехаўся i, можа, падаўся да іншых мітынгоўцаў, каб супакоіць i ix, Васілевіч пашыбаваў далей у горад. Хацеў купіць свежых газет.

Ды ні сталічных, ні мінскіх выданняў у продажы не было. Дык ён паімчаў да будынка, дзе размяшчалася рэдакцыя «Минского голоса». Але трапіць туды не ўдалося: пры ўваходзе стоўпіўся агромністы гурт салдат, чыноўнікаў, рабочых. Гэты гурт падзяліўся на невялікія, цесна стуленыя адна да адной купкі, i ў кожнай купцы было па газеце, якую нехта адзін чытаў уголас.

Васілевіч прыляпіўся да крайняга гурту, дзе голас падаваў маладжавы рыжы чыноўнік:

— «...в Петрограде произошли волнения. Умиротворение взяла на себя Государственная дума...»

Калі ж ён міжволі прыслухаўся да таго, што чыталі збоку, дык пачуў адтуль:

— «...в настоящее время в столице наступило полное спокойствие. Все вернулись к своему труду. Внутренняя жизнь страны течет по своему обычному руслу...»

3.

Як i дамаўляліся, трэцяга сакавіка Фрунзе склікаў яшчэ адну, большую нараду бальшавікоў. На яе апрача тых, хто быў у яго на кватэры ўчора, прыйшлі яшчэ i іншыя цывільныя ды армейскія бальшавікі — Алібегаў, Пярно, Дзмітрыеў, Гурэвіч, Фішгендлер, а таксама i іншыя, менш знаёмыя яму людзі.

Фрунзе спачатку, маючы ўжо сённяшнюю петраградскую газету (яе прывёз i даў яму іхні пасланец), расказаў усім пра тое, што было за апошнія дні ў Петраградзе, а пасля сказаў некалькі слоў пра іхінюю ўчарашнюю сходку i пра тое, што яны рашылі. Як i трэба было чакаць, успыхнулі спрэчкі, i даволі вострыя. Той-сёй рашуча не хацеў аб'ядноўвацца з меншавікамі i бундаўцамі. Але ён здолеў пераканаць i гэтых, максімалістаў, што такі саюз цяпер мусова патрэбен.

— Я добра разумею, таварышы, ваш клопат пpa аблічча нашай партыі, пра яе большую ролю,— вось прамовіў ён, намагаючыся кожнаму зазірнуць у вочы.— Паверце, мы не думаем саступаць альбо толькi назіраць. Да слова, ёсць думка: давайце ўжо заўтра склічам наш легальны агульны сход i на ім пададзім ідэю, каб ужо на гэтым сходзе пачаць засноўваць Мінскі Савет рабочых дэпутатаў i яго Часовы выканаўчы камітэт. Заснуём сваё ядро, а тады паклічам сваіх саюзнікаў: далучайцеся! Упусцім дзень-другі, дык яны ўтвораць Савет пад сваёю эгідай... Як, таварышы?

— Згода,— падаў голас чарнявы Алібегаў.

— Уперад! — з выразным латышскім акцэнтам выгукнуў маладжавы Пярно.

— Ёсць,— усміхнуўся Фрунзе.— Значыць, заўтра спрабуем аформіць орган народнай улады... Далей. Трэба параіцца з вамі i яшчэ па адной вельмі важнай справе. Мы ўчора прыйшлі да думкі, што не трэба чакаць, калі ўсталюецца ў Петраградзе Часовы ўрад, калі пачне мяняцца апарат тут, а варта нам умяшацца i паспрыяць рэвалюцыйнаму абнаўленню. Да слова, мы можам паспрабаваць разагнаць паліцыю, ахранку i з земскіх служачых, нашых дружыннікаў хутка ўтварыць народную міліцыю... Што на гэта скажаце, сябры?

— A ці хопіць у нас сілы на такую акцыю? — запытаў Фішгендлер.

— Сілы не шмат,— прызнаўся Фрунзе.— Але многа будзе значыць ад таго, калі мы гэтую акцыю правядзём імгненна, рашуча i зладжана. Па-другое, дух паліцыі i ахранкі падарваны, яны ўжо не здолеюць як след супраціўляцца. А па-трэцяе, таварышы, народ любіць смелых i дзёрзкіх пераможцаў,— Зноў усміхнуўся.— Значыць, ёсць шанец рэзка падняць наш аўтарытэт, а таксама ролю, аўтарытэт міліцыі...

— Мы можам ашаламіць не толькі просты народ, але ўвесь горад, губерню, штаб фронту i Стаўку,— падаў голас Ландар, якога яны ўчора назначылі камандаваць рэзервам дружыннікаў па разгоне старога карнага апарату.

— I не толькі ашаламіць,— як i Ландар, не для яго, Фрунзе, а для тых, хто сядзеў у зальчыку, загаварыў Магілеўскі.— Пры ўдалай аперацыі мы зможам пусціць тут ход падзей па сваім русле, аберагаць яго, а пры патрэбе i ўладна сяго-таго натхняць, а сяго-таго i стрымліваць...

— A калі прайграем, страцім i тое, што маем?— запытаў маладжавы чалавек у салдацкім шынялі.

— Мы не маем права прайграць,—адказаў яму, незнаёмаму, Фрунзе.— Тым больш што сваёю перамогаю тут мы здолеем добра памагчы нашым таварышам у Петраградзе... Улічваючы ўсе гэтыя аспекты, прашу галасаваць. Хто за тое, каб, не адкладаючы, ужо сёння разагнаць мінскую паліцыю i ахранку?

Амаль усе, хто быў тут, ускінулі ўгору рукі.

Пасля палудня, калі адпаў мароз, ярка свяціла сонца i парыхлеў снег, горад запоўнілі салдаты. Аж зашарэла ўваччу ад іхніх шынялёў. Салдаты на чале з афіцэрамі пачалі рашуча зганяць люд з вуліц на тратуары ад вакзала i аж да Саборнай плошчы, выгароджваць сабой жывую заслону.

Люд не разумеў, што задумліваюць вайскоўцы, i гэтая загадкавасць болей распаліла ix інтарэс, завабіла ўжо ўсіх, у тым ліку i звычайных разявакаў.