Пабуджаныя: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Нагнаў строгасць на свой малады твар, паправіў кабур за паясніцаю: ведай, мы са зброяй, мы сіла! А па-другое, як i кожны вайсковец, можа, са злосцю зірнуў на яго, цывільнага: мы ў арміі, гаруем, а ты, здаровы бык, аціраешся ля жаночых спадніц!

— А ты хто такі? — не збаяўся, запытаў Янка.— Хто даў табе права марадзёрыць?

Прапаршчык, здаецца, адчуў, што перад ім не тутэйшы вясковы целяпень, а бывалы малады мужчына, дык трошкі памякчэў:

— Вы — хазяін?

— Што вам трэба? — Янка па-ранейшаму быў суровы. Нават злы. За армію, за салдат, якія вытвараюць вось такі грабеж. Нават i з-за таго, што разумеў: вайскоўцы не зусім вінаватыя, робяць тое, што ім загадалі.

Прапаршчык падышоў, расшпіліў скураную карычневую сумку з пазалочанаю зашчапкаю i дастаў з яе паперыну. Падаў.

— Вось распараджэнне на дадатковую рэквізіцыю ў насельніцтва фуража для патрэб Туркестанскіх часцей,— патлумачыў.— Распараджэнне ўзгоднена са штабам нашай Другой арміі i Земсаюзам.

Янка прачытаў тое, што было надрукавана на машынцы. Сапраўды, гэта быў высокі загад, дзе нават была пагрозная прыпіска: «...в случае неповиновения пресекать онное силой». Ён нічога не сказаў прапаршчыку, паказаў рукой на сценку, куды ўжо заварочваў з саньмі бацька.

Пад'ехаўшы, той адразу ж закрочыў сюды.

— Здраствуйця,— павітаўся, аддаючы павагу вайскоўцам.

Прапаршчык казырнуў.

— Вот папера. На новую рэквізіцыю,— прамовіў Янка i падаў бацьку лісток.

Бацька, паколькі слаба блізка бачыў, далека ад сябе аднёс паперу, паволі прачытаў.

— Вы б пачыналі ўжо з нас жывых скуру здзіраць...— калі дачытаў, прамовіў прапаршчыку.— Сабе на боты, на рукавіцы...

— Прыказ, хазяін.

— Вот ён, наш сын, на вайне быў, паранены,— пачаў шукаць паратунку бацька.— Фельдфебель. Георгіеўскі кавалер.

Прапаршчык ужо цяплей, нават з павагаю зірнуў на Янку.

— Дык дзеля чаго ён ваяваў, кроў ліў? Каб яго сям'ю абдзіралі, рабілі жабракамі? Каб мы не толькi марнелі, чэзлі, але i без пары без часу перамерлі як мухі?

Прапаршчык маўчаў, але сыходзіць з прыгумення не збіраўся.

— А ты чаго, чалавеча, дзверы ломіш? — нечакана накінуўся бацька на чужога селяніна.— Няўжо сам не гаспадар?

— Я ж... Загадалі...— збянтэжыўся той — прысадзісты, чорны, як цыган, з бояззю зыркаючы на прапаршчыка.

— Скуль жа такі паслужлівы?

— З Любчы.

— Вёска гаспадарлівая, кірмашамі добрымі слаўная, а ты, чалавеча, сабака! — са злосцю абразіў яго бацька, i здаючыся, бачачы, што паратунку i абароны няма, пайшоў праз дрывотню на той бок гумна, каб, мусіць, скінуць з гэтых дзвярэй крукі. Гаспадыня затрусіла подбегай за ім — падаць ключы.

Калі неўзабаве адчыніў на бакі двайныя дзверы, быў хмурны, збялелы як палатно, a маці ламала рукі i галасіла:

— Як жа мы датрымаем кароўку, каня да вясны? Колькі тут таго сена? За што нам такая кара? За якія такія нашыя грахі?

Вайскоўцы моўчкі зайшлі ў гумно, a селянін захітаў галавою:

— I праўда ж, наўрад ці хваціць самім да вясны...

Бацька не пазважаў на яго спачуванне, узяў з кутка тока драўляныя вілы i моўчкі, пералезшы цераз застаронак, пайшоў па адгародцы ў яе канец, дзе ляжаў абскублены пласт сена. У другой загародцы была яшчэ меншая горка — з ячнай i жытняй саломы ды з грацкоўя. Моўчкі пачаў браць зверху i шпурляць сюды, на ток, сена, а салдат i селянін узяліся падбіраць i ўкладваць на сані.

Калі няпрошаныя госці ад'ехаліся, бацька, замкнуўшы гумно ды страсаючы з грудзіны пацяруху, паскардзіўся Янку: