Пабуджаныя: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

— Вы ix атуманілі...— падняўся i чарнявы.— Значыць, паны, паўтару пастанову Аблвыкамзаха: спыніць адклікаць салдат, часці з фронту, заўтра-паслязаўтра вашы батальёны павінны быць далучаны да 289-га пяхотнага запаснога мінскага палка i падпарадкоўвацца камандзіру гэтай часці. Калі не згодзіцеся, то вашы часці будуць раззброены сілаю, а вас, верхаводаў, мы арыштуем...

Калі чарнявы выйшаў, генерал Петрыкевіч, не выбіраючы слоў, пачаў брудна лаяць, абражаць Ландара i Мяснікова, па яго словах, «прыблудаў i нахабных махляроў».

— Давайце, сябры, суцішым свае эмоцыі,— ціха прамовіў Рак-Міхайлоўскі.— Параімся: што рабіць? Але спачатку няхай Сымон раскажа, што ён прывёз з Петраграда.

Пунсовы генерал заціх, прысеў на падаконніку. Пільна зірнуў на Васілевіча i натапыраны Лашковіч.

— Вось што...— прамовіў Васілевіч, зноў барабанячы пальцамі па чамадане.— Кужэльнага мы змусілі адмовіцца ад палітычнага ультыматума. Цяпер ён не дабіваецца аднаасобнага лідэрства свайго БАКа. Ён згадзіўся саюзіцца з намі, з петраградскімі партыямі Гартнага i Чарвякова. Але на тым-сім ён настойвае непахісна. Да слова, патрабуе наш з'езд, назначаны на 5-е, аб'явіць толькі прыватнаю нарадаю, а з'езд склікаць на 15-е. За гэты час як мага больш правесці нашых канферэнцый у арміях, як мага больш выбраць нашых вайсковых камітэтаў i дэлегатаў воінаў-землякоў на з'езд. Веры, што нам памогуць нашы сяляне, лічыць ён, няма...

— Легка сказаць — адкласці з'езд! — хітнуў галавою Рак-Міхайлоўскі.— Каля паўтысячы людзей прыехала ўжо. Ix жа трэба размясціць, карміць.

— Ну, а якая яго саюзніцкая платформа? — запытаў Лашковіч.

— Увогуле ён — віртуоз,— упершыню ўсміхнуўся Васілевіч.— Спачатку, выступаючы на II Усерасійскім з'ездзе сялянскіх дэпутатаў, а таксама ў дэкларацыях БАКа, ён не прызнаў Савецкай улады ні ў Петраградзе, ні тут, у Мінску. Гаварыў: Аблвыкамзах i Саўнарком — гэта органы франтавыя, а не Беларусі, бо ў ix «няма ні аднаго беларуса», дык якраз БАК мае права на ўладу. Пазаўчора Кужэльны нечакана звязаўся са Сталіным i сказаў таму, што згодзен весці сумесную работу, каб умацаваць у Мінску Савецкую ўладу, дзеля чаго думае правесці тут неўзабаве сялянскі з'езд. Сталін зацікавіўся i прызнаў: згодна з «Дэкларацыяй праў народаў Расіі», беларускі народ мае «безагаворачнае i поўнае права» свайго самавызначэння. Наркамнац згадзіўся, каб склікаць краявы з'езд Беларусі, але з той абавязковай умовай, каб ён быў ад імя i ВАКа, i Савета ў Мінску. Выбранаму на гэтым з'ездзе Савету i павінна належыць краявая ўлада. Статус з'езда i нормы прадстаўніцтва ўзгадніць разам. Партыі Гартнага i Чарвякова згадзіліся на такі саюз альбо кампраміс. Цяпер — слова за намі...

— Не ўяўляю саюзу з Ландарам! — паціснуў плячыма Лашковіч.— Як не ўяўляю, каб той добраахвотна паступіўся ўладаю з намі!

— Дудкі! — хмыкнуў Петрыкевіч.

— Учора Савет Народных Камісараў на чале з Леніным падакляраваў выдзеліць ВАКу 50 тысяч рублёў, даў ужо яму на рукі 9 тысяч,— дадаў Васілевіч.— Кужэльны атрымаў яшчэ тэлеграф i радыё. Пры Саўнаркоме цяпер будуць два пасланцы ад ВАКа, яны ўзначаляць Беларускі аддзел пры Наркамнаце. Праўда, калі Кужэльны паспрабаваў паслаць свайго чалавека на мірныя перамовы ў Брэст-Літоўску, дык яму рашуча адмовілі...

— Бо не хочуць прызнаць за БАКам функцыі ўрадавага органа! — саскочыў з падаконніка i нервова захадзіў па кабінеце Петрыкевіч.— Па-другое, іхняя «Дэкларацыя» — толькі гульня!

— Што хоча ад нас Кужэльны? — запытаў Лашковіч.

— Каб мы, тутэйшыя, «праспаўшы сваё, не нарабілі цяпер глупства»...— з ухмылкаю адказаў Васілевіч.

— Канкрэтней, Сымон...— папрасіў Лашковіч.

— Як казаў, трэба перанесці з'езд на 15-е. Падругое, па-ранейшаму вылучаць толькі тэзіс аўтаноміі. Пра большае — ні гугу!

Нейкі час усе памаўчалі, асэнсоўваючы пачутае.

— Што будзем рабіць? — разгублена запытаў Рак-Міхайлоўскі.

— Канечне, позна, вельмі позна мы спахапіліся ствараць сваё войска! Закалыхаў нас сваёю асцярогаю, сваім «супрацоўніцтвам з Часовым урадам» пан Скураны! — ходзячы па пакоі, скрушліва сказаў Петрыкевіч.— Мелі б, як i палякі альбо ўкраінцы, баяздольную сілу, дык i мы іначай гаварылі б, i да нас іначай адносіліся б. Той жа Ландар з Мясніковым, нават той жа Кужэльны. А выйсце я раю такое: трэба цяпер жа ісці да прысутнага тут аддзялення Украінскай рады, да Доўбар-Мусніцкага i прасіць паспрыяць нам пачаць заўтра наш з'езд... I з нашаю праграмаю...

— Але ж гэта — канфлікт не толькі з Ландарам i Мясніковым, але i з Кужэльным, а праз яго — i з Гартным, Чарвяковым...— насцярожыўся Васілевіч.— Гэта — развал усяго нашага руху!

— А вы што параіце? — Генерал запыніўся i гнеўна зірнуў ужо на Васілевіча.— Сядзець склаўшы рукі i чакаць, што зробіць адзін гэты Кужэльны? Не, дарагія палітыкі! Трэба варушыцца ўсім. I якраз цяпер, калі маем, можа, i апошні шанец! Дык i давайце кідаць кліч сябрам, усяму народу!

— Дык што — не чакаць усіх дэлегацый, пачынаць заўтра з'езд?

— Тут сабраліся амаль усе тутэйшыя лідэры,— сказаў Петрыкевіч.— Давайце палічым сябе за ініцыятыўную групу i прагаласуем: хто за тое, каб не падпарадкоўвацца ВАКу, адкрыць заўтра з'езд пад нашай эгідаю, сфармаваць на ім кіруючы орган i аб'явіць Беларускую Народную рэспубліку?

— Паверце, я ўсё сваё жыццё аддаю нашай барацьбе...— звычайна палымяны, рэзкі, Васілевіч цяпер прамовіў ціха, з развагаю.— З-за сваёй барацьбы, як вось i яны,— паказаў рукою на Лашковіча i яго, Нямкевіча,— знявольваўся, гнаны, босы i галодны... Але я на гэта не зважаю. Наадварот, шчаслівы, што дарос змагацца за нашу ідэю. Карацей, ніхто з вас не папікне, што я няшчыры, паганы сын свайго народа. Як i маіх сяброў...— Зноў паказаў на Лашковіча i Нямкевіча.— Але я ад усёй душы прашу: не перабольшвайма! А па-другое, давайце штосьці рабіць разам.

— А вы? — генерал з ухмылкаю зірнуў на яго, Нямкевіча.

— Я — таксама,— Алесь хітнуў галавою на Васілевіча.

— Пудлівыя вы звыш меры! — сцяў вусны генерал.— Кажу ж, болей такога шанцу можа не быць... Ніколі! Дык грэшна, нават злачынна не парызыкаваць...

— Празмерная рызыка — авантурызм! — перапыніў Васілевіч.

— Што ж, давайце прагаласуем, калі няма згоды...— нахмурыўся Петрыкевіч, падняў руку.—Хто — за маю пазіцыю?

Услед за ім паднялі рукі Рак-Міхайлоўскі, Еўзікаў i Лашковіч.