Пабуджаныя: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Прамоўца падаў лісток Дзядзю. Той, паблізу свечкі, што стаяла ў чэрапе, узяў лісток, прабег па ім вачыма праз масіўныя акуляры, паклаў яго ў сваю папку.

— Чараўнік,— мякка прамовіў Муху новы вядомы (толькі для гэтага, а можа, яшчэ i для вышэйшага кола) псеўданім.— Праінфармуйце нас пра вашых падапечных.

На яго зірнулі ўсе. Нават тыя, хто быў у масках. Як ён ні ўтаймоўваў хваляванне, яно ўсё роўна пыхнула: як-ніяк, а цяпер яго слухае камандны цэнтр.

— У беларускім нацыянальным руху заявіліся новыя нюансы,— прамовіў ён перабівістым голасам.

— Раскажыце спачатку пра мясцовыя навіны,—сказаў Дзядзя.

Муха ca згодаю кіўнуў галавою, адчуваючы, што валявой сілаю адольвае хваляванне. Ды чаго ён павінен дрыжаць?!

— За гэты месяц Вялікая беларуская рада вельмі ажывілася,— прамовіў ён.— Пачалі саюзіцца «левыя» i «правыя» грамадоўцы, іншыя нацыянальныя партыі, ёсць папаўненне з іншых гарадоў, вёсак i воінскіх часцей, а таксама да гэтага руху далучаюцца некаторыя нядаўнія непрыяцелі — меншавікі, эсэры, бундаўцы, сіяністы...

— Усе супраць Саветаў? — перапыніў яго Дзядзя.

—Так,— хітнуў галавою Муха.— Лашковіч наладзіў кантакты з Украінскай народнай рэспублікай, вядзе нялёгкія перамовы са штабам корпуса Доўбар-Мусніцкага. Капітан Еўзікаў, адзін з лідэраў Беларускай вайсковай рады, як я ўведаў перад самым адыходам сюды, сёння атрымаў дазвол утварыць беларускі полк...

— Хто падпісаў гэты дазвол? — ажывіўся Дзядзя.

— Начальнік штаба Вярхоўнага галоўнакамандуючага генерал Бонч-Бруевіч,— адказаў Муха.— A галоўнакамандуючы Заходнім фронтам зацвердзіў склад Беларускага вайсковага камітэта, выбранага на Франтавым з'ездзе. Карацей, Вялікая рада збірае армію, каб, можа, i з яе помачы дабіцца свайго...

— Аўтаноміі? — запытаў Дзядзя.

— Пакуль што — аўтаноміі...— адказаў шчыра Муха.

— Ну, а што вашы ў Петраградзе?

— Як вы ведаеце, сярод нашых землякоў у Петраградзе да нядаўняга часу быў самы моцны грамадоўскі pух. Цяпер, пасля кастрычніцкага леравароту, ён расколваецца. Сама меней — на тры крылы...

Як бачыў Муха, усе яго ўважліва слухаюць.

— Недзе каля 700 грамадоўцаў, рабочых i маракоў Балтыйскага флоту, утварылі Беларускую сацыял-дэмакратычную рабочую партыю (БСДРП). Яны i іхні лідэр Чарвякоў, а таксама другое левае крыло на чале з Гартным пайшлі за Саветамі. Чарвякоў, Гартны, Белякова — ужо члены Петраградскага Савета. Астатнія грамадоўцы — на ранейшых пазіцыях альбо хістаюцца...

— Ну, а цяпер пра іншыя цячэнні вашых землякоў,— прамовіў Дзядзя.— Да слова, пра петраградскі Беларускі абласны камітэт.

— Ён утвораны зусім нядаўна пры Усерасійскім Савеце сялянскіх дэпутатаў, хутка набірае моц. Адзін з яго лідэраў — Кужэльны.

— Якія захады гэтага БАКа?

— Вельмі блытаныя. Кужэльны дыскутуе i з Чарвяковым, Цішкам Гартным, i з Лашковічам.

— З-за чаго сутычкі БАКа з групамі Чарвякова, Цішкі Гартнага, а таксама з Вялікаю радаю?

— Як я разумею, з Чарвяковым i Гартным Кужэльны спрачаецца з-за ix саюзу ці сімпатый да Саветаў. Вялікую раду папракае за «марудлівасць» i за «без'языкасць»...

— Ну, а сам ён чаго хоча?

— Кужэльны абапіраецца на эсэраў. Па-другое, імкнецца ў лідэры. Мы, піша ён, «павінны спахапіцца, не быць сузіральнікамі ў жорсткай барацьбе, іначай нас, разявак, запалоняць альбо партыі-пераможцы, альбо ўвішныя суседзі». Кужэльны патрабуе, каб Вялікая рада падпарадкавалася яго БАКу.

— Ну, а што Лашковіч? — усміхнуўся Дзядзя.— Ускіпеў?

— Ускіпеў, але пашле ў Петраград Васілевіча i Шуляка.

— Дзякую, Чараўнік,— сказаў Дзядзя,— Падагульнім пачутае. Значыць, моц набіраюць бальшавікі. З другога боку, шок ад ix перавароту мінае. Расце нацыянальны рух. Ёсць звесткі, што Антанта не толькі супраць, што Саветы перамаўляюцца з немцамі, але думае пакараць Расію, падзяліць яе на свае сферы ўплыву... Адным словам, на парозе — грамадзянская вайна... Некаторыя генералы ўжо збіраюць сілы на Доне i на Украіне. За імі пайшлі многія чыны царскай паліцыі, ахранкі. Ваш, Чараўнік,— усміхнуўся,— i наш «апякун», падпалкоўнік Сінілаў, у тым ліку... Самы блізкі час пакажа: утрымаюцца бальшавікі ці не? Разгорнецца грамадзянская вайна паміж імі i меншавікамі, эсэрамі, генераламі, а то i старым апаратам альбо будзе нейкі кампраміс? Канечне, шмат будзе значыць, як другога снежня пойдуць перамовы ў Брэст-Літоўску з немцамі.

Дзядзя падняў галаву, акінуў усіх цэпкім позіркам, замахаў у паветры рукою з малаточкам, дадаў:

— Адпаведна, узмацняем ва ўсіх нянавісць да цара i да старога ладу, да легенды пра залаты век у мінулым, няспынна вяшчаем, выхоўваем любоў, цягу «да светлай будучыні» i няспынна множым, яшчэ раз паўтару, множым хаос, неразбярыху, распальваем варожасць паміж Саветамі i ix праціўнікамі, сутыкаем розныя палітычныя групіроўкі. Трэба яшчэ болей усіх заблытаць, знясіліць — вось тады, калі настане суцэльная неразбярыха, ва ўсіх апусцяцца рукі, прыйдзе наша сапраўдная часіна... Кожны дзень, кожную хвіліну збірайце i збірайце ўсюды навіны, кантралюйце i кантралюйце ход падзей, заўважайце самыя маленечкія новыя нюансы i адразу ж дакладайце мне...— Стукнуў малаточкам па стале.— Ясна?