Камандзіры акружылі Хатаевіча.
— Ну, як там у Маскве?
— Што гаварыў на з'ездзе таварыш Ленін?
Ён коратка адказаў на пытанні. Потым горача і ўсхвалявана загаварыў:
— Стракапытаўскі мяцеж — не выпадковы бунт былых царскіх афіцэраў. Гэта толькі адно звяно ў ланцугу вялікай варожай змовы. Мяцяжы і пагромы па загаду контррэвалюцыйнага цэнтра адначасова пачаліся ў розных мясцінах краіны. Па суседству з намі, у Барзнянскім павеце Чарнігаўскай губерні разгарэлася кулацкае паўстанне. Яго паднялі эсэры, а бандамі камандуе царскі палкоўнік Сякіра. Наш рэвалюцыйны абавязак дапамагчы чарнігаўскім таварышам ліквідаваць кулацка-эсэраўскае паўстанне. Вы стомлены баямі з мяцежнікамі. Але час не чакае. Жыццё барзнянскіх камуністаў, рабочых і сялян у небяспецы. Бандыты паляць вёскі, расстрэльваюць бальшавікоў і вясковых актывістаў.
Салавей падняў руку і зычна скамандаваў:
— Бабруйскі батальён і прыдадзеныя да яго атрады, на вагонах!
Праз гадзіну цягнік з чырвоным сцягам на паравозе адыходзіў на Бахмач.
Лясы адбягалі далей і далей. Яны здаваліся блакітнымі рыбачкамі паміж звільжэлаю зямлёй і шэрым небам. Недзе далёка пры палявых дарогах тырчалі адзінокія таполі, мільгалі хутаркі і доўгія сёлы з беленькімі цэркаўкамі.
Усё часцей за вокнамі ў павуцінні голых садкоў праплывалі мазанкі пад чарацянымі стрэхамі, у ярах паблісквалі азярынкі веснавое вады. Пачыналіся зацягнутыя сіняватай смугою стэпы. Там-сям, нібы купкі снегу, бялелі чароды гусей, каля самай чыгункі спутаныя коні грызлі сухое бадылле леташніх траў. Стэпы дыхалі гаркавата-п'яным чадам вясны і вільгаццю набрынялай зямлі. Прасторы павольна плылі, як вялікая карусель, мяняючы колеры і краявіды. Часам прабівалася сонца, і ў вокны вагона ўрываліся шырокія снапы пыльнага святла, падсіненага воблачкамі тытунёвага дыму.
Чырвонаармейцы драмалі, дзе хто прымасціўся. А Салавей не адрываўся ад акна. Яго трывожылі і клікалі пахі вясны, бязмежныя прасторы ледзь-ледзь зарунелай зямлі — усё тое, што ён так любіў з маленства. Але не толькі захапленне цягнула яго да акна — ён ні на хвіліну не забываўся, што адказвае за кожнага байца свайго батальёна, што недзе іх чакае бандыцкая засада і трэба быць гатовым у любую хвіліну рынуцца ў бой.
Цягнік спыніўся на невялічкай станцыі Макашына. «Няўжо не хапіла дроў ці вады?» — падумаў Салавей і выскачыў з вагона. Каля паравоза стаяў доўгі, як тычка, дзяжурны і нешта гаварыў машыністу. Аляксандр падбег да іх.
— Прыехалі, таварыш камандзір,— спакойна сказаў сівавусы машыніст.
— Куды прыехалі? Нам жа трэба на станцыю Доч,— гарачыўся Салавей.
— На гэтую Доч ужо ўссеў сукін сын Антонаў.
Пачцівы дзяжурны ў пенснэ стаяў навыцяжку.
— Мы прытрымалі ваш цягнік, каб папярэдзіць, што мінулай ноччу Доч занялі бандыты. А яны здатныя на ўсё.
— Многа іх там?
— Пэўна не ведаю. Але з раніцы па тэлефоне мацюкаюцца і пагражаюць. Нядаўна з Бахмача прыйшоў цягнік. Машыніст казаў, што ў вакзале не засталося ніводнае шыбіны, на пероне расклалі вогнішчы, скубуць гусей, б'юцца і скачуць «казакі» Антонава, рабуюць пасажыраў. Дык глядзіце самі. Мы павінны папярэдзіць.
Салавей прыкусіў ніжнюю губу, насупіў бровы. Маўчалі дзяжурны і машыніст.
— Што вы ў бліжэйшы час адпраўляеце ў той бок?
— Платформы з баластам.— Дзяжурны выцягнуў вялікі гадзіннік на ланцужку.— Пойдуць праз гадзіну пятнаццаць хвілін.
— Ясна,— адказаў Салавей і загадаў машыністу паставіць эшалон на запасны пуць, а сам з дзяжурным пайшоў у вакзал. Ён адбіў тэлеграму ў Гомель, каб Малаковіч прыслаў у Макашына атрад магілёўскіх і смаленскіх курсантаў.
Праз гадзіну Салавей з Тараевічам, апранутыя ў прамасленыя курткі, штаны і шапкі тармазных кандуктараў, чакалі цягніка з баластам. Як толькі ён падышоў да станцыі, абодва ўскочылі на тормаз апошняй платформы.
У самыя рызыкоўныя разведкі Салавей заўсёды хадзіў сам. Ён верыў у сваё шчасце, бо ўмеў вылузацца з любое пасткі: прыкінецца то недалужным мужычком, то сквапным мяшэчнікам.
За прыдарожнымі елачкамі цягнуліся бяскрайнія палі з яшчэ празрыстымі гайкамі і адзінокімі дзічкамі. Тут ужо былі зелянейшая трава і цяплейшы ветрык, а ў спіну прыгравала сонца, затканае рэдзенькаю павуцінкаю бялявых воблакаў. Неба праразалі імклівыя ластаўкі, на адхонах длубаліся вялікія блішчастыя шпакі, але за лязгатам колаў не было чутно ні іх ціўкання, ні песень. А Салавей так любіў цішыню палёў і птушынае шчабятанне, пах раллі і падсохлага гною. Ранняя вясна растрывожыла яго сялянскую душу.
Апошнюю платформу тузала і кідала з боку ў бок, матляла, як паўрозу на ветры. Паравоз асіпла раўнуў, платформы збіліся «з нагі» і заляскаталі несуладна і павольна.
— Пад'язджаем! — крыкнуў Салавей Тараевічу, згроб з парэнчаў жменю паравознай сажы, нацёр ёю рукі, патрымаўся за твар і стаў яшчэ болей падобны на мурзатага чыгуначніка. Тое ж самае зрабіў і Тараевіч. Яны паглядзелі адзін на аднаго і весела засмяяліся.
Цягнік запавольваў хаду. Паказалася станцыя. У прысадзістым вакзальным будынку свішча вецер, на пероне валяюцца галавешкі і абгарэлая салома, але ні песень, ні крыкаў не чуваць. Відаць, бандыты нацешыліся, нагуляліся і недзе ў зацішку, паадкідаўшы хвасты, спяць. Убачылі трох дзецюкоў з кароценькімі абрэзамі ў руках. На дваіх смушкавыя кучомкі, на трэцім — шапка з гайдамацкім шлыкам. Мабыць, вартавыя. А дзе ж астатнія і колькі іх?
Паравоз спыніўся каля вадакачкі і пачаў смактаць ваду з доўгага хобата. Салавей з Тараевічам саскочылі на вільготны пясок, дзеля прыклепу адчынілі заслонкі на буксах, пастукалі па рысорах і колах і падышлі да дзябёлай грудастай стрэлачніцы, прывіталіся.