Загоны: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Ёсць спосаб, каб не лаяцца на вуліцы, дома, пры чужых. Трэба выйсці ў поле далёкае і выкрыкваць страшныя праклёны, і доўга: гадзіну, дзве гадзіны. I не сціхаючы. Найляпей у нядзелю, калі ніхто не працуе ў полі. Несумненна, у гэтым нешта падобнае да жаніцьбы, асабліва, калі жаніху трыццаць пяць год, і ён ужо схільны астыць.

Вядома, было б абсурдам раіць кожнаму гэты спосаб, але некаторым, яшчэ не загарэлым у лаянцы, магчыма, аказаўся б ён дабратворным.

Далёка Берлін, выпіхаў у неба сваё чорнае сумленне, спавядаўся і спавядаўся...

Дзевятага мая 1945 года я аддаў конаўку трафейнага спірту сімпатычнаму лётчыку за тое, што павазіў мяне на самалёце. Пакруціліся над палявым аэрадромам, адляцелі далей, зямля зялёная, светлая і вечная, і, гледзячы на яе, мелася пачуццё радасці, толькі радасці.

З вышыні сто метраў відаць, як скачуць вавёркі па лесе, бы жабкі па дрыгве. А ў лесе святочны адпачынак, ляжаць мужчыны, на спіне, на жываце, бязладна раскрыжаваныя; ляжаць жанчыны, то там, то сям, матылі з бессаромна аголеным целам.

Гэта трупы.

— Трымайся! — лётчык выскаліў зубы, тузануў да сябе рычаг. I паімчалі па сонца.

Чалавек часамі думае вельмі дзіўна, але як не дзіўна думае, усё праўдзівае, бо так магло быць або было так, таму, што час ад часу людзі маюць магчымасць рабіць усё, як думаюць, як захочуць, як жадаюць.

Ля бобікавай буды, на панадворку майго дзяцінства, вырасла атамная фабрыка. Яе дырэктарам з'яўляецца бацька; рэактарам кіруе маці, а брат адкрыў штосьці вельмі новае і вельмі важнае...

Гляджу на іх.

Бацька скруціў самасею і закурыў. Маці прашаптала «Божа»!. А брат паглядзеў на мяне і здзівіўся!?

— А ты яшчэ чарнарабочым!?

Ад сораму за самога сябе я прачнуўся. За акном, на вуліцы, звінелі званкі трамваяў...

Ён першы раз выклікаў службовую легкавую машыну і паехаў на далёкую будову, яна галаслівіла на ўскраіне Беластока, за пасекаю каляровых гмахаў. Гледзяяы на забудаваны Беласток, ён адчуў штосьці такое, што называецца дастойнасцю, гордасцю, справядлівай ганарлівасцю. Было гэта здзіўленне чалавека, які ўбачыў высокія горы, хаця і ведаў, што яны ёсць на свеце.

Калі ён апынуўся ў сваім ціхім кабінеце і разгарнуў рулоны планаў, яму выдалася смешным яго пачуццё, і ён быў задаволены, што нікому не расказаў аб ім.

Паглыбіўся ў працы.

Хочаш родную песню сваю захаборыць усмешкаю тлустаю, каб штурхануць яе ў бездарожжа гасцінцаў вясковых! Як матку непатрэбную.

Але песня вяртаецца птушкаю пад парогі твае ўтульныя, каб прабачыць звыроднае адрачэнне сыноўскае. Як голуб кахання.

Ды ты прамяняў ужо каханне на ўтульнасць.

Усё заўважыў адразу, калі першы раз праходзіў сюдою, па нагах гэтых вуліц, упоперак, ускраем гарадскога парка, цяністай сцяжынаю, мяжою ценю і святла. Цудоўныя домікі. Час махнуў на ўсё, разлёгся на сонцы і задрамаў. Рай на зямлі.

Была нядзеля.

Пры вуліцы Цяністай, і далей: Ягаднай ды Белавежскай, зграбныя домікі з тэрасамі, ляжак на сонцы, на верандзе гуляюць у карты, на панадворку раве матацыкл, паўголыя хлопцы. Перыферыя Беластока, брыдкія жанчыны, з мужчынскім голасам, сіплым, з зацятымі вачыма, скнэрлівыя. Дзяўчаты бяздумныя, з ягадкамі роцікаў, змораныя дабрабытам, які каштаваў здароўе іх бацькоў.

Ад вуліцы Цяністай пахне дзяўчатамі, цяжкастраўнай кухняй. Насупраць Ягаднай забівае дух недарэчнасць, недарэчнасць спакою, пусты ляжак пад вішнямі, буйныя загоны невядома каму?

Недзе пасярэдзіне Белавежскай — баль, выдурняюцца да вечара, нібы танцуюць, нібы спяваюць, потым робяць глупствы ў кустах чагосьці (язміну?).

Выскачкі!

Зайздросцяць: ён пабудаваў сваё жыццё!

Купляў цэгла па цэгле, будаваў паверх за паверхам, бачыў далей і радасней. А калі думаў аб першай дзяўчыне, жыццё ўжо, бы небаскроб, ды навокал будынкі меншыя, штораз меншыя і меншыя, такія самыя і такія самыя, аж хаваюцца ў паркай зеляніне прыгарадаў паўвясковых, задаволеных хлеўчыкам — у хлеўчыку тлустая свіння, адкормленая на кухонных памыях. I пах ад летняй кухні, у якой (ужо) жонка смажыць катлеты на абед.

I летняя бура з бліскавіцамі быццам у хаўтурным фільме пра хаўтурнае жыццё.

Напаткаў іх выпадкова, у магазіне дамскай канфекцыі пры Ліповай (Беласток). У яго дара-гі летні касцюм і белыя здаровыя туфлі; гальштук яснага колеру, за пяцьсот шэсцьдзесят злотых, выглядаў цудоўна на кашулі загранічнага вырабу. Падбародак, як буйная, але пераспелая сліва.

Жонка, як кветка.