Павольным позіркам зірнуў на ўпрыгожаныя ордэнам грудзі. Раптам пальцы рук ягоных скурчыліся, як кіпцюры ў драпежнай птушкі, і ён шпарка, можа, навет нечакана для самаго сябе, учапіўся за ордэн.
-- Да д’ябла гэтыя цацкі! -- выкрыкныў.
Адарваў ордэн, сагнуў яго, зламаў і швырнуў надалей ад сябе.
-- Колькі пакутаў прынесла мне гэта цацка!
Змоўк. Цяпер яго ўжо не баяліся. Орлік пацікавіўся:
-- За Фінляндыю, мабыць, узнагародзілі?
Лейтэнант узьняў вочы й доўга глядзеў на яго, быццам не разумеючы, аб чым пытаюць.
-- Так, за Фінляндыю, -- адказаў напасьледак.
Задзёр на жываце кашулю. Паказаўся вялізны сіняваты шрам.
-- Шрапнэль! -- прамовіў.
Закасаў рукаво на правай руцэ.
-- Куля!
Зьняў абодвы боты, паказваючы пакрамсаныя ікры галеняў.
-- Таксама шрапнэль! Досыць зь мяне! Наваяваўся! -- на мамэнт змоўк. -- Прабіваюся да сям’і, дамоў...
-- А вы адкуль? -- запытаў Орлік.
-- З-пад Менску, -- зноў памаўчаў. -- Ня ведаю, дзе цяпер сям’я. Жыла тут недалёка, на лётнішчы... Хто мог прадбачыць, што так хутка будзе вайна?! -- зірнуў на Алеся. -- А гэта што -- хворы?
-- На допытах паламалі рэбры...
-- Так, ламалі й ламаюць! Колькі нашага няшчаснага беларускага народу пагінула ў вязьніцах, на Калыме, за Уралам... Раней, за царамі, самі мусілі ехаць туды ў пошуках вольнай зямлі й кавалка хлеба, ехалі й паміралі, як мухі, у дарозе... А цяпер як кулакоў, нацдэмаў, непажаданы элемэнт з пагранічча эшалёнамі звозілі... Палітычныя? -- запытаў праз некаторы час. -- Пэўна, із студэнтаў? Сярод гэтай катэгорыі ўсё раскрывалі ўсялякія змовы...
-- Студэнты, -- адказаў Орлік. -- Ён вось, -- паказаў на Кузьму, -- адпакутваў на гэтай самай Калыме пяць год, увесну патрабавалі справу на перагляд, і нас прышылі да яе -- мяне й гэтага хворага...
-- Ага, разумею! Доказаў ня было, успомнілі старое...
Прачнуўся Алесь.
-- Нядобры выгляд у яго, -- заўважыў лейтэнант і, адшпіліўшы ад пояса торбу, зазірнуў у яе.
-- Што-ж вы зь ім мяркуеце рабіць?
-- Як-небудзь дабірацца да сваіх.
-- Далёка?
-- Мае бацькі кілёмэтраў за сто адсюль, -- сказаў Орлік. -- Яго, -- паказаў на Кузьму, -- трохі бліжэй. Сам-жа хворы зь Віцебску.
-- У Віцебск не дабярэцеся -- гэта пэўна. Да каго-колечы з вашых сваякоў? Але ці давядзеце? Яму-ж перш-наперш патрэбна апэрацыя, калі рэбры сапраўды паламаныя.
-- Тут нейдзе недалёка ёсьць торпазавод, -- адказаў Орлік. -- Там у мяне знаёмы лекар.
-- Так, торпазавод імя Варашылава, кілёмэтраў дваццаць адсюль. Але як вы да яго дабярэцеся?
-- Небясьпечна?