Пастка для рэха: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

— Н-не…

— Не адпусцілі? — здзіўляецца Валька. — Ну, ты, Дольчык, даеш. Хочаш, каб вытурылі?

— Дзе аўтобус? Дзе астатнія? — злуюся я.

— Не турбуйся, аўтобус паехаў па Юрыя Іванавіча. Мы чакалі цябе, чакалі… Карацей кажучы, я верыла, што ты прыйдзеш... Таму і засталася цябе тут чакаць…

«І правільна зрабіла, што засталася», — хачу падзякаваць жанчыне.

— Юрый Іванавіч — наш гісторык, — працягвае тлумачыць Валька. — Гэта яго ініцыятыва ехаць у Полацк. А яшчэ мы наведаем Мір і Нясвіж… Табе даводзілася бываць у Нясвіжы?

Я напускаю на твар заклапочаны выгляд і не слухаю яе. Я жыву сваімі думкамі. І гэтая жанчына нават не здагадваецца. Ёй ніколі не зразумець, як гэта можна жыць сваімі думкамі…

«Прывітанне, Жэнік!

Дзякуй табе за ліст. Жыву, як і жыла. Толькі вечарамі гляджу не на цябе, а на твой здымак. Мне вельмі цябе не хапае, праўда. Я нават выказаць гэтага не магу. Скажу толькі, што хочацца бачыць цябе, быць з табою побач. Зараз ноч. Ірына спіць, а я сяджу і думаю. Нават не верыцца, што ты не ў гэтым інтэрнаце. Вакол быццам бы ўсё па-ранейшаму, і мне часта здаецца, што калі выйду з пакоя, то ўбачу некага з вас. І не мне адной так здаецца. Мы ўсе першыя дні хадзілі панурыя. Каця з Ларысай так і з’ехалі сумнымі. Цяпер мы з Ірынкаю ўдзвюх жывём. Экзамен па эканоміцы здала на “выдатна”. Уяўляеш, зусім не рыхтавалася. Нават пытанняў у руках не трымала. І вось зноў прайшла “халява”. Самой нават смешна. Гэта быў апошні мой экзамен. З панядзелка пачынаецца практыка. Сёння дырэктар чытаў нам уступную лекцыю. Наплёў “бочку арыштантаў”: што мы гультаі, што будзе правяраць нас, што сорамна нам павінна быць за свае ўчынкі. Слухалі мы яго, а самі думалі: хучэй бы гэтая практыка пачалася, хоць адпачылі б. Як сам бачыш, ніякай свядомасці ў нас няма і быць не можа. Вось скончым тэхнікум, тады паглядзім, можа, і ўзарвём з разуменнем справы некалькі ўстановак… Жартую…

На вуліцы зімна, нават у валейбол не гуляем. Сяджу ў пакоі. Чытаю Юрыя Рытхэу. Ён піша пра чукчаў, пра перыяд станаўлення савецкай улады на Поўначы. Мне падабаюцца такія кніжкі. Гэта нешта накшталт “Узнятай цаліны”. Цікава назіраць за лёсамі людзей, як мяняюцца іх характары, як кожны змагаецца за сваё месца ў жыцці. Учора хадзілі на фільм “У маёй смерці прашу вінаваціць Клаву К.”. Фільм пра старшакласнікаў, пра каханне. Нам ён з Ірынай вельмі спадабаўся. Я пад уражаннем ад кнігі і фільма задумалася пра свой лёс. Як пражыць лепей жыццё? Каб нейкая ад мяне карысць была. Табе такія думкі не лезуць у галаву? Мне здаецца, што лезуць. Нешта я разгаварылася на гэтую тэму. Напэўна, трэба проста жыць ды імкнуцца рабіць людзям дабро. А ты як лічыш?

Наконт нашых адносін скажу наступнае: думкі таксама патрабуюць увагі, інакш яны знікаюць бясследна. Наша шчасце ў нашых руках. Ты ж не сумняваешся ў сабе, праўда, а чаму тады мне не давяраеш?! Я абяцала, што буду чакаць цябе, абяцала? Аднак паўтараць гэта часта не хачу. Вядома, я не змагу цябе чакаць усё жыццё, сам разумееш. Праўда, гучыць урачыста: “Чакаць усё жыццё!” Аднак часцей гэта пустое выслоўе, высмактанае з пальца. А я не хачу кідацца словамі. Я буду чакаць цябе столькі, колькі змагу, магчыма, вельмі доўга, аднак усё жыццё не абяцаю. Так што — сумаваць дазваляю, а хандрыць — ні ў якім разе. Зразумеў?! Добра, праехалі, а то ты зусім заблытаешся. Памятай, я сумую. Кожная рэч у гэтым пакоі нагадвае пра цябе. Калі шчыра, то зусім “не радуе мяне вясна”! Хоць на вуліцы і зімна, але яна гаспадарыць ва ўсю ўжо. Я такой канапатай зрабілася! Убачыў бы — не пазнаў бы. Праўда!..

У гэтыя выхадныя наведала маму з бабуляй. Развесяліла іх, ды і сама адпачыла ад гарадской мітусні. Дома выдатна, толькі дабрацца туды цяжка — снегу намяло, жах! У чацвер сустрэла Алесіча, ён прыязджаў з сябрамі. Убачыла яго — вачам сваім не паверыла. Абрадавалася… Мы з ім з паўгадзіны прагаварылі. Я ледзь на аўтобус свой не спазнілася. Алесіч ні кроплі не змяніўся, расказваў: па размеркаванні трапіў у выдатнае месца, непадалёк ад дома. Цікава, куды цябе размяркуюць? Так і не ведаеш яшчэ? Добра было б, каб бліжэй да цэнтра. А то трапіш у глухамань, куды нават аўтобусы не ходзяць. Будзеш жыць нямытым, няголеным, гаварыць развучышся. Жартую, не крыўдуй. Я ведаю, ты станеш вялікім начальнікам. Накшталт дырэктара леспрамгаса. Вядомым зробішся… Тады я з табой сябрую…

У наш інтэрнат завочнікаў пасялілі. Будуць жыць да першага красавіка. Да нас заходзілі ў госці. Цяпер я не ведаю, дзе мае шклянкі, лыжкі, відэльцы. Вечарамі на калідоры шум стаіць, вэрхал… На іх нават ніхто не сварыцца ўжо. Бессэнсоўна… Напэўна, вясна на ўсіх так уплывае. Нібы звар’яцелыя носімся. Музыка, крыкі… Цікава, што з намі стане ў маі?

Але яны — не вы. Вас мы з Ірынай узгадваем кожны дзень. Пракопіку альбом я так і не даслала. Разглядваем яго цяпер і ўздыхаем: “Выдатныя людзі былі!” Не ўсе, вядома. Першага ў трэцім радзе знізу я за выдатнага не лічу, ды і яшчэ некаторых, не буду ўлазіць у падрабязнасці...

А ў цябе як ідуць справы? Пішы як мага больш, хочацца пра цябе ведаць усё. А лепш прыязджай. Я буду чакаць. Шчыра кажучы, я цябе чакаю даўно ўжо, пачынаючы з той хвіліны, як ты з’ехаў. Праўда… Я так сумую па табе… Уяўляю — сядзіць недзе зараз на печы мой Дольчык, плача, а на вуліцы снег ідзе, на вуліцы зімна, і ісці яму нікуды не хочацца. Няма прычыны, каб швэндацца без справы. І правільна, сядзі і ўспамінай сваю Лідку, думай пра яе, а на другіх не заглядвайся. Вось так…

Буду закругляцца. Прывітанне табе ад Ірыны, Галкі і, асабліва, ад Веры. Зразумеў?!! Цалую, кахаю, памятаю… Пішы…

Да пабачэння. Я…»

Аўтобус вынырвае аднекуль з цемры гэтак жа нечакана, як і некалькі хвілін таму паявілася Валька. Напэўна, усе гэтыя нечаканасці з-за таго, што гадзіннік у кішэні маёй курткі адлічвае час у адваротны бок, і маё нежаданне падпарадкоўвацца стабільнасці прытупляе пільнасць.

— Знаёмся, гэта Юрый Іванавіч, — называе Валька невысокага мужчыну прыкладна майго ўзросту. Мужчына цягне мне сваю маленькую, падобную да жаночай, руку і хітра ўсміхаецца. У мужчыны выдатны настрой і павялічаныя лінзамі глыбокія чорныя вочы. Наконт колеру іх я магу памыляцца, цьмянае, скупое святло ў салоне аўтобуса вымушае мяне сумнявацца ў гэтым. Мужчына нечым мне не падабаецца. Пэўна, ён з той катэгорыі людзей, якіх не хочацца пускаць у сваё жыццё яшчэ да знаёмства. Адкуль у мяне гэта, я не ведаю. Але нейкае шостае пачуццё падказвае мне: «Трымай гэтага чалавека на адлегласці».

Паціскаю руку і называюся. Маладая жанчына з добрым, крыху разгубленым позіркам, напэўна, таксама выкладчыца, паказвае мне вачыма на месца ля вакна. Праціскаюся праз вузкі праход. Аўтобус гудзе, нібы вулей. І я ў ім пакуль яшчэ чужынец.

— Хвіліначку ўвагі, — заклікае студэнтаў да цішыні ўсё тая ж жанчына з добрым позіркам. — Наш… — яна спыняецца на паўслове і задумліва задзірае галаву.

— Ноеў каўчэг! — падказвае ёй нехта са студэнтаў, запаўняючы сваім звонкім сапрана паўзу. Гэты нехта — мая суседка, і я з несхаванай цікавасцю пазіраю на дзяўчыну: «Чаму Ноеў?»

— Так, Ноеў каўчэг, — згаджаецца са студэнткай жанчына, — пакідае наш любімы і слаўны горад. Скажам яму: «Да пабачэння!..»

Студэнтка, якая толькі што ахрысціла наш аўтобус «Ноевым каўчэгам», пазірае на мяне і лісліва ўсміхаецца. Нашы позіркі сустракаюцца, і мне хочацца верыць, што ўсё ў гэтым свеце падпарадкоўваецца Яе Вялікасці Выпадковасці…

5

Жэнік крочыць па калідоры, уздоўж шэрых сцен. Ад акна на іх дрыготкая палоска святла. Ён дакранаецца да яе пальцам. Святло ўелася ў атынкоўку, зрабілася неад’емнай яе часткай. Холад перадаецца ўсяму целу. Ён азіраецца. У калідоры ніводнай душы. У паветры вісіць устойлівы смуродны пах паленага тлушчу. Скупое калідорнае святло нібыта панцыр. Пад ім пашарпаныя шэрыя сцены. Што тоіцца за імі? Ён распранае вачыма цнатлівую інтэрнацкую цішыню і спрабуе ўявіць сабе, чым жывуць гаспадары гэтых невялікіх аднатыпных пакояў. Спрабуе — і не можа… Бо, каб уявіць сабе тое, што ты хочаш, трэба ведаць, што ты збіраешся сабе ўявіць…

Жэнік робіць некалькі крокаў да абітых чорным дэрмацінам дзвярэй і спыняецца. Марудзіць хвілінку-другую, выцірае пальцы насоўкай і націскае на дзвярную ручку. У пакоі накурана, і, каб праветрыць яго, нядаўна адчыненай фортачкі недастаткова. Нягледзячы на тое, што скразняк уварваўся ўжо ў пакой, цыгарэтны чад з прымессю пахаў кавы, парфумы і поту ўсё яшчэ вісіць у паветры.

— Прывітанне! Я на хвілінку…

У адказ маўчанне. Ён робіць яшчэ некалькі крокаў, і першае, на чым затрымліваецца яго позірк, гэта карціна. Яна вісіць над ложкам у прыгожай багетавай рамцы і нагадвае акно ў незнаёмы і прывідны свет: сляпое і заседжанае дзе-нідзе надакучлівымі мухамі. Паўзмрок, які валадарыць у памяшканні, не замінае яму разглядзець прыгажосць гэтай «заваконнай» казкі — казкі аб вялікім чорным сонцы. Гэта менавіта яно рассцілае ўладарна свае чорныя як смоль промні. Над лесам і над вадою, якія шчыльна акальцоўваюць з усіх бакоў крэпасць, носіцца чорная птушка. Яна і сцеражэ гэтае княства цемры. І ўсяму таму спрыяюць няўлоўны, заклапочаны рытм натоўпу дрэў, маналіт муроў вежы, строга раскрэсленыя лініі званіц і вольны размах крылаў чорнай птушкі. Палахлівае сонца коціцца за далягляд. Яно ўжо не здольнае супрацьстаяць пераможным акордам чорных промняў. Яно нават не можа прабіцца праз іх. Свет да краёў запаланёны цемрай…

Ён адрывае позірк ад карціны і аглядвае пакой. З мэблі ў ім ложак, шафа і пісьмовы столік. На дзвярах вялікае люстэрка, на сценах кніжныя паліцы. Замест кніг у іх парфума.