Акраец хлеба: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Дзве недаспаныя ночы, у Талбухіне i ў Сафіі, i дзень гэты, асабліва пасля абеду, быў цяжкі. Так недарэчы ў такім падарожжы!.. Горы, зялёныя Балканы, размах далінаў, плевенская раўніна, горад Ловеч, дзе мы абедалі, а потым Плевен з яго скобееўльшчынай,— усё гэта я бачыў не праз дрымоту нават, а праз няўмольны націск сну, які проста ссоўваў павекі на вочы.

A ўсё ж i ў доміку, дзе спыняўся Аляксандр II, i ў парку на гары, дзе ў лістоце тамліва стагнала нябачнае мноства галубоў, i ў «костници» з кучамі даўно папрабіваных чалавечых чарапоў — усюды ў памяці было i тое, што рабіў гэты самы цар-вызваліцель i яго доблесныя генералы трохі раней у «збунтаваных» Беларусі, Літве i Польшчы...

Увечары мы ездзілі ca свае дачы ў Тырнава. Куплялі на бяссонным базарчыку зялёны часнок, цыбулю i рэпічкі, радзіску. Потым хадзілі ўдвух з Найданам па старых, вельмі крутых, i навейшых, таксама незвычайных, вуліцах. Знадворку слухалі нашу прастадушную турысцкую «Кацюшу» ў рэстаране, што строма тырчыць над абрывам даліны, зорна прыгожай у стракатасці агнёў, пад шум вады ў імклівай Янтры. Раўніннаму чалавеку, мне нават боязна было, што тыя домікі-агеньчыкі на ўзбоччах — могуць пазвальвацца i палятуць...

Горад, у якім колькі хочаш мясцовых мастакоў можа спакойна хавацца сярод мастакоў прыезджых, туляючыся «ад задач сучаснасці», сто год малюючы экзотыку цэлага i асабліва закуткаў.

Успамінаецца ўчарашні Ловеч. Нават не горад, а мост, «адзіны такі ў Балгарыі». На мосце — абапал крамы i крамкі. Ці не пра гэткі марыў Манілаў? А звыш яго мары яшчэ i цырульня на мосце, метры ca два кубатурай, але ўсё роўна не так сабе, не абы-як, a «Фігара».

Наш белы дом у росным i духмяным садзе, сонечным i звонкім ад птушыных галасоў.

Вярнуўшыся з гэтага росквіту дахаты, прыйдзецца яшчэ раз пачынаць вясну.

* * *

Забуксавалі за Габравам на гліністым аб'ездзе, разкоўзаным пасля дажджу. Трэба выйсці i падапхнуць. А потым добра i пастаяць.

Зялёна-сонечнае прыволле. Усё цвіце. А над усім, на высокім даляглядзе — халодная, снегавая гара Мазалат. Там недзе побач i Шыпка, куды мы едзем.

...Букі i кусты на Шыпцы яшчэ не распусціліся. Трохі сцюдзёна i, «на наша шчасце», сонечна,— многа відаць навокал з гэтай суровай гары.

...Веска Шыпка ў даліне. (Прыемна, што шыпка — проста шыпшына.) Багатая царква, збудаваная з ласкі рускага цара. Мемарыяльныя дошкі з мноствам імёнаў i званняў тых, што тут, на гістарычным перавале, загінулі амаль сто год назад. I тут, як i ў Плевене, уперамешку з афіцэрамі, усюды названымі пайменна,— «і іншыя»,— «нижних чинов 647», «нижних чинов 118», «нижних чинов 3»...

* * *

Калофер.

Домік-музей Хрыста Боцева, на які мы паглядзелі цераз плот. Зачынены. Бацька нацыянальнага героя быў «даскал», настаўнік, i дамок не бедны.

А на поўначы ад музея, ад горада — гара Вяршыня Боцева, якая раней, пад туркамі, называлася Юмрук-Чал, узняты кулак.

Свая гара... Ці думаў Хрыста пра гэта, бегаючы тут хлапчуком?..

* * *

Карлава. Каракачанскае [³] вяселле.

Уранні мы бачылі вясельнае шэсце на вуліцы Габрава. Царственна прыгожую маладую ў белі i танцы аб'яднаных сваякоў перад святочна вясёлым натоўпам.

А тут яшчэ больш песенна-музычнай радасці, яшчэ яскравейшыя ўборы. Таксама народныя.

Мы спыніліся i «ўліліся ў цатоўп», бо i Найдан, аказваецца, такога вяселля яшчэ ніколі не бачыў. Пралезлі мы i ў гарсавет, дзе паглядзелі ўсю, вельмі няхітрую цырымонію.

Студэнт-медык i медсястра. Ён ледзь асмеліўся пацалаваць яе, па абраду, а яна дык i зусім ужо сарамлівая.

Калі сваякі пачалі, віншуючы маладых, абдымацца з імі, я, як ад музыкі, ледзь не заплакаў. Пасля сказаў пра гэта Найдану, i ён прызнаўся, што таксама. Чалавечае шчасце, калі яно радуе i цябе.

...Дом-музей іхняга Каліноўскага. Васіл Леўскі. Якая беднасць у гэтым доміку!.. Прадукт народа — мысліцель i рэвалюцыянер.

Гэта было яму вельмі няпроста — пад жахлівым турэцкім прыгнётам быць інтэрнацыяналістам, ваяваць за свабоду i турэцкай беднаты.

* * *

Даліна Ружаў.

Яшчэ зялёныя кусты. Лаванда. Магутныя арэхавыя дрэвы.

A побач з нашай дарогай — якое там побач! — снегавыя вяршыні Балканаў.

[3] Каракачане — маленькая народнасць у БНР.