У горадзе валадарыць Рагвалод: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Воблака не мае нязменлівага, «пашпартнага», вобліку, i, можа, таму, паклаўшыся на зямлю, людзі ўглядаюцца ў воблака не толькі вачамі, але самою сваёю душою, бо, як i воблака, душа — блукальніца.

Нехта, бывае, кажа, што воблака добрае, нехта наадварот,— што благое, але само воблака пастаянна аддаляецца ад нітак гэтых меркаванняў; яно — нібы нябесны клабук, прызначаны, каб увянчаць увесь «клубок» — нашу зматаную з супярэчнасцяў планету.

Kaca — косая, аднак там, дзе яна праходзіць, застаюцца чыстыя, без касмыкоў, касынкілугоў i роўныя каснікі пакосаў.

Kaca не спакушаецца славай i не выстаўляецца напаказ: яна толькі першаю, у расу, каштуе тыя «смакосы», якія пасля будуць каштаваць каровы i козы.

Kaca касуе ўсё, што ўзводзілі вясна i лета: яе кранае не краса званцоў, касачоў ці каласоўнікаў, a косінусы i катангенсы стасункаў з імі.

Пасада ў касы каставая — ад Касандры: яна прадказвае ўсім аднолькавы лёс i сама ж вершыць яго.

На касу, як на смерць, касавурацца гусакі, на касу сыкае асака, яе кусаюць камяні, ад яе адкасоўваюцца кусты, але, вітаючыся з ёю, касу ксціць касец Ясь i — развітваючыся з ёю — касінер Кастусь.

Ноч перайначвае рэчаіснасць: утойвае відавоч-нае і ўвідавочнівае патаемнае.

Учора — вечар, заўтра — раніца, сёння — дзень, і толькі ноч не мае свайго адпаведніку, які азначыў бы яе месца ў часе: яна — прысутнасць адсутнасці, нішто, ніякая, нічыя.

Ноч змыкае людзям вочы і адмыкае новыя — не бачныя для вачэй — далячыні.

Уначы, знітоўваючы зямлю і неба, палымнеюць знічы, коцяцца, знячэўку сарваўўшыся з зорных галінаў, знічкі, а ў неабсяжных ночвах нябёсаў плавае месяц-човен.

Ноч як нябыт: хвіліна ў ёй не адрозніваецца ад вечнасці, пакута ад шчасця, пачатак ад завяр-шэння, набытак ад страты, і калі, скончыўшы свой чараўнічы сеанс, ноч растае, свет паўстае абноўленым, «нашчым», перапісаным начыста.

Гутарка — гаспадарка, у якой усё ў зборы, усё ў гурце, усё зацікаўлена адно ў адным i ўторыць адно аднаму.

Яна грунтоўная, нетаропкая i доўжыцца звычайна не хвіліну i не гадзіну, а, як нейкі торг, як рада — да заўтра, да аўторка, бы таркай, пераціраючы ўсе меркаванні, здагадкі, здарэнні, чуткі.

Лепш за ўсё гутарка пачуваецца не ў горадзе i не ў мястэчку, дзе чалавека не здзівіш ні чалавекам, ні навінамі, а на хутары, дзе чалавек — падарунак чалавеку i дзе раскатурхваюцца нават самыя старыя ўспаміны.

У гутаркі свой лад, свой парадак, яна не тарабарыць дарма, як тара, а па-сакратаўску сааўтарнічае, узаемнічае, «сутарыць», частуючыся мяккім гумарам i моцнай махоркаю.

Плуг паслухмяны, як слуга, i якой бы вымогі гэта яму ні каштавала, якой бы вялікай ні была яго натуга, ён не пакідае раллі, пакуль не «пераплыве» ўсё поле.

Перад плугам тупае конь, за плугам пхнецца араты, ля плуга матляецца пуга, але сярод ix усіх плугу належыць галоўная роля.

Аблогу i лугу, пакуль плуг не ўцягнецца ў сваю гульню, у сваю работу, плуг здаецца кволым i недалугім, але калі ўцягнецца, дык Гуліверам.

Плуг трымаецца такога вугла паводзін, які не дае яму выпасці ў плыткае i захраснуць у глыбокім.

Плуг перакульвае поле, робячы ніжняе верхнім, унутранае — вонкавым, i гэтае перакульванне спрыяе зямлі рабіцца ўрадлівай, а яму — бліскучым, нібы само люстэрка.

Вада ўтрымлівае ў сабе лёд як сваю іпастась, як сваю патаемную патэнцыю, як свой летаргічны сон i ўсялякі раз, калі «прыціскаюць» абставіны, пералітоўваецца ў яго.

Лёд літы, чысты, празрысты: дол, пад якім зімуе казка, літаграфія, якая памятае лета.

У лёд умарожваюцца човен i лодка, але сам лёд — замкнёны палёт па гарызанталі, лодка, якая злучае ўсе берагі i ў адну i тую ж хвіліну знаходзіцца ў любым пункце палетку возера ці ракі.

Лёд апякае, як ёд, але ў ім — мёд літасці, якою ахоўваецца ўсё жывое ад лёзаў марозу i лютасці холаду.

Кожны, хто прыходзіць на свет, атрымлівае сваё імя.

Імя «імаецца» з самой чалавечай сутнасці i запісваецца — іматрыкулюецца — у кнігу жыцця, каб усё жыццё той, хто яго мае, быў менавіты. Мяняецца імя — мяняюцца матыў i тэма жыцця.

Імя — адзіная маёмасць, якую чалавек заўсёды носіць з сабою; яно нават даўжэйшае за самое жыццё, i калі чалавек пакідае гэты свет, яно застаецца замест яго ці, калі больш дакладна, ім.

Каб ведаць, хто ты такі, мусяць ведаць тваё імя.

Ёсць імя — ёсць тая асоба, тая імасць, да якой звяртаюцца людзі i якая адгукаецца на гэтыя звароты, няма імя — i для ўсіх твая постаць нямая.