Жанчыны ля басейну: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

- Пройма ад сьценкі, дый па бацьку памяць. З Масквы, са зьезду ўдарнікаў прывёз, - казала старая, і алень стаяў у вачах, і крыўда смактала сэрца, і здавалася векавусе, што алень, гэта зусім і не алень, што гэта яна, Кацярына, тоне ў атрамантавай багне, загнаная туды невядомымі драпежнікамі.

- Непагадзь якая. Можа, ня ехалі б сёньня, перачакалі? – шпурнутыя вятрыскам кроплі звонка секанулі па шыбах. Маці прамармытала яшчэ нешта, але дачка не пачула. Кацярына плакала, утрапёна пазіраючы на аленя, і алень плыў у чорнай багне, і плылі лісты нетутэйшых расьлін, і ўсё плыло ў вачах векавухі, як плыло яно той салодкай хвіляй, калі гарачыя Хведзькавы рукі лашчылі яе маладое неспатольнае цела.

Кацярына лягла на сьпіну, яшчэ раз уздыхнула, і разам з павучком, што калыхаўся пад стольлю, ускалыхнулася і квяцістая фіранка ля ложку.

Вадзілу малакавозкі, па якім плакала жанчына, звалі Хведарам Пятровічам Мазарыным. І хоць вадзілу таму было далёка за сорак, Хведарам, а пагатоў Пятровічам, яго ніхто не называў. Клікалі па-свойску: Чомба. Хто такі гэты Чомба, у гонар якога ахрысьцілі Хведзьку, ніхто ў вёсцы ня памятаў – зьнік Чомба, расьцёкся бясьсьледна ў тумане людзкой няпамяці. Ну, ды такой бяды! Затое сеўрукоўскі цёзка ягоны квітнеў і пахнуў. Дарэчы, пахнуў цёзка адмыслова: у тых, хто меў шчасьце пастаяць зь ім побач і прынюхацца, стваралася ўражаньне, што ў чэраве ягоным месьціцца парфумны аддзел унівэрмагу. Гарадзкія алькагалічкі, якіх прыслалі ў Сеўрукі на перавыхаваньне, круцілі ад таго паху насамі, моташна вякалі, а каб пазбыцца пахмельных пакутаў, прыкладваліся да бітону з брагай. Налівалі, вядома, і адэкалёншчыку. Чомба бражку выпіваў, крэкаў, а пахмяліўшыся, любіў алькагалічкам пра свае любошчы распавесьці. Сядзе на тарпу саломы, папяроску прысмаліць і давай… Дзеўкі ад тых аповедаў вокраччу поўзалі, рукамі махалі ды за друзлыя жываты хапаліся. На дварэ раная раніца, каровы рыкаюць нядоеныя, а на фэрме сьмех, віскат… Чомба якую ссыльную і на торп узваліць, за сьцягно хапане, але тут усё і канчалася. Не падабалася сталічным дэвоткам такое абыходжаньне: па пысе Чомбу білі ды стармонам нярускім абзывалі. Надта ж крыўдаваў Чомба на тыя словы. Не, не за “стармона” – тут усё правільна. Не любіў вадзіла, калі яго “нярускім” называлі. І ў каго ён толькі такі смуглявы ўдаўся? Маці ж, цётка Тацяна, белая, бы тая павуцінка, ды і бацька, казалі, русявы быў. Праз тую смуглоту і чапляліся да Хведзькі розныя мурынскія мянушкі. Вунь і ў арміі, як на шафёра вучыўся, інструктар ваджэньня іначай як Поль Робсанам не называў.

Дык вось, сядзіць Чомба на тарпе, кусьцістыя бровы хмурыць – чакае, значыцца, калі яму яшчэ нацэдзяць. Але дзеўкі ўжо навучаныя: налі яшчэ – не даедзе малакавозка да гораду. Захрасьне дзе ў канаве ці мо, як летась, у Вядрошу зваліцца. Мінулым летам Чомба ўжо даваў нырца, як толькі не ўтапіўся. Машыну потым два дні з рэчкі цягнулі. Чомбу пасьля таго выпадку на комплекс паслалі, гной ад кароў адкідваць. Цэлы месяц з сахаром уходжваўся, аж неўзабаве на фэрме малако скісла, не было каму на завод адвесьці. Старшыня тады ў раён паехаў, некага там улашчыў, прывёз правы назад. Загадаў, праўда, заяву напісаць аб звальненьні, толькі дату ня ставіць. А Чомбу што – заяву напісаў і далей абаранак круціць, у канавы куляецца.

- І як толькі сабе мазгаўню не растрасе? – бедавалі вясковыя жанкі, што зьбіраліся перад абедам у сеўрукоўскай краме, і нехта зь іх абавязкова дадаваў: - А які хлопец быў! – Пасьля такіх слоў жанкі ківалі галовамі, зыркалі на Кацярыну, і тая, кінуўшы што-небудзь накшталт: - Няма чаго ўспамінаць! – скіроўвала вочы да балоньневых куртак, якімі была завешаная крама.

Няма чаго… Ды ўспамінала, успамінала Кацярына таго, былога Хведзьку, сарамлівага і пагляднага, з шыхтом прыгожых значкаў на мундуры, якія так пяшчотна калоліся скрозь сукенку. І аж дагэтуль шчымела ў грудзях векавухі ад таго прагнага глытка шчасьця, якім захлынулася яна тою далёкай восеньню.

Кароткімі былі іхныя ночы, кароткім было Кацярыніна шчасьце. Толькі тыдзень і пагуляў Хведзя пасьля службы. Перадзім’ем паехаў у горад – меў жа пашпарт, дый на шафёра вывучыўся ў войску.

- Уладкуюся – забяру цябе, - сказаў на разьвітаньне і на знак заручын надзеў ёй на палец маленькі пярсьцёнак. Пярсьцёнак і цяпер ляжыць у шкатулцы разам з хрысьцільным крыжыкам, жмуткам аблігацыяў ды пажоўклай даведкай з бацькавай рэабілітацыяй.

Успаміны. Яны засьцяць вочы гарачымі сьлязамі, яны робяць бяссоннымі ночы, толькі ж куды ад іх падзенесься? І чым жа яшчэ, як не ўспамінамі, жыць саракавасьмігадовай векавусе?

… Хведзька ажаніўся ўвесну. Паквапіўся на цесьцева багацьце. Цесьць жа, казалі, дужа багаты быў. На вясельлі, як ужо маладых надзялялі, тры сотні ў капэрту паклаў. Ну, а як жа іначай? Самохаць такую мымру ці ўзяў бы хто? Маладыя потым да Хведзькавай маці, цёткі Тацяны, прыяжджалі, пад ручку да клюбу праходжваліся. Кацярына напачатку ў хляве хавалася, скрозь шчыліны зыркала ды локці кусала. Гэта потым ужо астыла, плюнула на Хведзьку, і на мымру ягоную кірпатую.

- Адальюцца табе мае сьлёзы, - толькі і сказала Хведзьку пры сустрэчы.

Ну дык жа як у ваду глядзела! Пажыў Хведзька з гарадзкой жонкай, пахадзіў зь ёю пад ручку ды неўзабаве і разьвёўся. Што яны там не падзялілі – аднаму Богу вядома, але ж цётка Тацяна казала – усё праз грошы. Плакалася: сват маладым сэрвант падараваў, а што яна магла? І так апошнюю капейку з хаты вынесла, каб вясельле справіць.

Хведзька пасьля разводу піць пачаў. Ох, ужо і піў чалавек! Мазарыніха ўсе вочы выплакала, кожную суботу ў горад езьдзіла, сына вярнуцца ўпрошвала. Усё ж, думала, каля маткі, можа б, і ачуўся, за розум узяўся.

З аўтабазы, дзе працаваў сьлесарам, Хведзьку выгналі. Дзякуй Богу, сябрукі дапамаглі, на ДАК уладкавалі, на дрэваапрацоўчы камбінат, значыцца. Убіўся ён там у цэх шырспажыву, дзе труны майструюць. А там, - вядома. Якую труну дзяржаве, а якую і набок сьпіхнуць.

Аднаго разу прыехала цётка да сына і не засьпела таго ў інтэрнаце. Гадзіну чакала, другую… Зьбіралася ўжо да аўтобуса сунуцца, а тут нейкі хлопец на ДАК ішоў і цётку ўзяўся правесьці. Прывёў на ДАК, завёў у цэх шырспажыву, цётка глянула, і як не абамлела: ляжаў яё Хведзя ў труне, пад галоўку габлюшкі паклаўшы, белыя ручкі на грудзіне слажыўшы, і хроп на ўсю храпу. Сябрукі-п’янчугі таксама ў трунах ляжалі, некаторыя і векамі панакрываліся, каб мухі не надакучвалі. Паспрабавала цётка пабудзіць сына, але куды там… Хведзька толькі мацюкнуўся спрасонку. Так і зьехала шылам патакі хапіўшы і болей ужо ў горад ня езьдзіла.

А гадоў праз пятнаццаць Хведзька, да сівых валасоў дажыўшы, зь нейкай буфэтчыцай пабраўся. Сышліся, не расьпісваючыся, як ён сам потым расказваў. У нейкага бязногага інваліда катушок зьнялі, за сорак пяць рублёў у месяц. Сужыцелька таксама чарку міма рота не праносіла, у маладосьці нават лекавалася ад п’янкі. Хведзька, як жонку займеў, дык напачатку і піць кінуў, стаў да маці прыяжджаць, сёе-тое па гаспадарцы рабіць. А праз пару гадкоў і сын нарадзіўся. Хлопчыка Лёшам назвалі. Ад тае пары, ці то з радасьці, ці то яшчэ зь якой прычыны, запіў малады бацька горай ад ранейшага. Удзень піў, а ў начы з жонкай біўся. Жылі на сваіх сямі квадратах як кошка з сабакам, нават спалі паасобку. Хведзька дзеля гэтага двухрадны палок змайстраваў – другі ж ляжак не было дзе паставіць. Унізе жонка з сынам спалі, а сам ужо на гары, пад самай стольлю. З-за таго палка яны і разьбегліся. Аднойчы Хведзьку штосьці там падалося – чарцей якіх прысьніў ці яшчэ каго, усхапіўся, галавой аб бэльку ляснуўся – столь жа пад самым носам была – дый на падлогу зваліўся. Пакуль у больніцы ляжаў, жоначка ягоная зь нейкім капітанам пазнаёмілася, усё з катуху павыносіла. Нават старыя Хведзькавы чаравікі ў камісіёнку здала, Лёшу да бабы Тацяны пераправіла і зьнікла з далягляду – завэрбавалася, па чутках, на нейкую рыбалавецкую базу. Выпісаўся Хведзька з больніцы, зірнуў на голыя сьцены і, як быў больнічных тэпцях, так у тым абутку і на станцыю пацёгся, кій толькі ў інваліда прыхапіў, каб людзі думалі, што ў яго ногі хворыя – у тэпцях жа! Гэта ўжо як у Сеўрукі прыехаў, абутак свой за плот закінуў, басанож патупаў, маўляў, люба блуднаму сыну па роднай зямлі прайсьціся. Сеўрукоўскія жанкі блуднаму сыну ўсьлед пазіралі, языкамі цокалі, не разумелі жанкі Хведзькавых пачуцьцяў. Ды яно і вядома: на дварэ лістапад шэраньню зьвініць, лядком пахруствае, а чалавек голымі пяткамі сьвеціць. Згледзеўшы Хведзьку, і Кацярына да весьніц выйшла, “дзень добры” дала, дрыготкія вусны прыкусіла.

Колькі гадоў мінула, а не забылася крыўда. Не, не забылася. І цяпер, перадвячэрняю парою, апошнім днём бабінага лета, крыўда халодным ледзяшом падкочвала да сэрца, і сэрца марнела ў цеснай грудзіне, і не пачула Кацярына, як аціхла залева, не прыкмеціла, як насунулася сутоньне, і маці давялося голасна клікнуць, перш чым яна апрытомнела.

- Кацька, ты што, заснула? Зірні, ці Тацяна там сунецца? – Знадворку рыпнула брамка, пачуліся галасы, і ў прыцемным вакне размытаю плямай праплыў парасон і хлапечая галава з пучком натапыраных валасоў на макаўцы.

- О-от, паразыт! О-от, п’янтос няшчасны! – ужо з прысенку гракнула цётка Тацяна, прымусіўшы Міронаўну спалохана ўсхапіцца. У сенцах штосьці бразнула, пачулася валтузьня, і цётчын голас абарваўся. Старая, відаць, ізноў змагалася з парасонам, забыўшыся, як той складваецца. Нарэшце дзьверы разнасьцежыліся, і Мазарыніха, кінуўшы вока на Багародзіцу ў куце, коратка паведаміла:

- Зноў прынесьлі!

Павярнуўшыся да ўнука, які зайшоў сьледам, яна выхапіла з хлапечых рук парасон, раскрыла на прасушку.

- Ад ранку казала: ня пі! Адвязеш нас з Кацяй на станцыю. Адвёз… Зноў прынесьлі… сучкі гэтыя з фэрмы. Цётка зірнула на Багародзіцу, таропка перахрысьцілася.

- Ну, то, можа, не паедзеце? Я і Каці кажу. Непагадзь такая… і бульбу не дакапалі, - Міронаўна з вохканьнем паднялася, зьвесіла долу лілёва-ацёклыя ногі.

- Ай, во… А калі ехаць? У Лёшы вунь формы няма. Мне ў аптэку трэба…

- Гэта ж, Тацяна… Ты мне дыбазолу вазьмі, - пажвавела той хвіляй Міронаўна. – Сёньня ж ужо ледзь не памерла. Каця, дачушка, запішы, каб не забыцца, - Міронаўна тыцнула пальцам у бок кухоннага стала, на якім ляжаў аркушык паперы. Увесь учарашні вечар старая праседзела над тым лістком, складаючы сьпіс неабходных справункаў.

- Запомню! – адмахнулася Кацярына. – Кожны раз лекі бяру.

- Запомніш?! Забудзесься ў тым тлуме! Лёша, дзетухна, запішы ты бабе. – Лёшка, мокры і натапыраны, як верабей, без ахвоты паклыгаў да стала.

- Чаму, Лёша, такі надзьмуты? Няйначай як двоек нахапаў? – запыталася Кацярына, падымаючыся з ложку.

– Ходзіць за мной цэлы дзень, нейкі самалёт просіць. У мяне дзьве сумкі ў руках, дзьве торбы наперавес, ды яшчэ ягоны самалёт у зубах пацягну…