Рэчаіснасць: читать книгу онлайн полностью и бесплатно

Да сумёта не стасуецца схема: калі ён геамет-рыя, то мастацкая, калі мастацтва, то геамет-рычнае, а хутчэй за ўсё ён сумесна і геаметрыя, і мастацтва, іхняя сума.

Нібы самалёт, аддадзены палёту, сумёт з цягам часу перастае існаваць — перацякае ў палёт, але, не ўпадаючы ў сум, і ранішне-белы, і вечарова-сцямнелы сваёю прысутнасцю ўсім аб'яўляе: «Sum» («Я ёсць»).

Двор неадрыўны ад хаты, яны двайняты: хата — „адната", двор — „двар", аде калі хата ўсё хавае ў свае хатулі i палаты, то двор — наадварот: усё адкрывае — i рэчы ўключаюцца ў кругазварот прыроды, а прырода ўваходзіць у асяродак рэчаў.

Каб нішто, аднак, у двары не пачувала сябе „выдвараным", ён абносіцца „творам" — плотам i адорваецца „тварам" — варотамі.

Двор — радовішча: у ім дровы знаходзяць сабе прытулак, a ўсе істоты — спажытак.

У двара свой водар, сваё надвор'е.

Беларускі м а р о з насяляе наваколле марамі.

Рускі м о р о з малюе розы.

Польскі m r ó z мружыць вока,

Чэшскі m г ä z разам з зарой высвятляе рэчы i разам са змрокам зацямняе.

Стараславянскі м р а з ъ росную марасу „ператармошвае" ў снежную шэрань, а мурзатую гразь „ператарможвае" ў гартаваную брукаванку.

Палабскі m о г z змораны.

Печ — першая гаспадыня ў хаце: яна апякуецца, каб у хаце панавала вечнае лета; калі ж у хаце ўсталёўваецца восень альбо зіма, усе спяшаюцца да печы, каб распытацца, як яна пачуваецца.

Печ „пешчыць" ламачча, „пешчыць" дровы i, хоць яны часам плачуць ад гэтакай пяшчоты, перайначвае ix у агонь, у дым, у вуголле, у попел.

У печы варыцца, парыцца, смажыцца i пячэцца „ечыва" — тое, што, выспяваючы да належнай уежнасці, ca смакам будзе есціся сямейным вечам у абед i ў вячэру.

Ля печы чаўпуцца-ўвіхаюцца чаляднікі — качарга, чапяла, рагач.

На печы, лечачы плечы, адпачывае прадзед.

Быццам карэнне гіганцкага дрэва, крыніца крыецца ў „ніцмax" зямлі.

Там, дзе яна прабіваецца на паверхню, крыніца „садзіцца крыцай", i ўсе навакольныя каўшы i карцы маюць рацыю, калі сёлета, каб наталіць у сквар смагу, скіроўваюцца на тое самае месца, куды кіраваліся летась i пазалетась.

Як з раніцы выбрыньвае дзень i вечар, гэтак з крыніцы вырыньваецца рака, каб i ўвечар, i ўдзень, i ўранні, натхняючыся крыніцай, крыліцца-ліцца ў невядомыя далячыні.

Крыніца чыстая, крыніца празрыстая: акалічнасці не паспелі яе ні скрывіць, ні пераніцаваць па-свойму, i таму людзі, каб далучыцца да першапачатку i прысвяціцца ў ісціну, нават ад самай граніцы зямлі вяртаюцца да крыніцы.

Беларускае м о р а — камора, у якую трапляе ўсё, што траціцца сушай.

Польскае m o r z e, можа, акіян, а можа, лужына.

Нямецкае M e e r мерае сваю глыбіню i сваю шырыню, а, памераўшы, мяркуе, з якімі камерамі мець справу, ад якіх — ухіляцца.

Ірландскае m u i r абмуроўвае, каб яны не размыліся, выспы i мацерыкі.

Гішпанскае m a r сягае да самай Амерыкі.

Папера — паверхня, на якую абапіраюцца „перпендикуляры:" літар i на якой разгортваецца тапаграфія слоў.

Яна пераемніца папірусу i пергаменту, i ўсе перлы, што здабывае пяро, аперваюцца дзякуючы паперы.

Папера „кааперуецца" ў кнігу альбо сшытак і, спарваючыся ў кнізе i ў сшытку ў двухадзіныя перыяды-аркушы, бесперапынна, з першага радка па апошні, пераадрасоўвае ўвагу таго, хто чытае ці піша, на тое, што прачытаецца i напішацца.

Папера нетрывалая, яе пераворвае начорна агонь i пералітоўвае набела вада, але тое, што на ёй уцяперваецца, дадае ёй трываласці на стагоддзі, а то i на тысячагоддзі наперад